Editie 2026 - Nederlandse landbouwhandel met Aziatische landen

8.1 Inleiding

In dit hoofdstuk wordt de Nederlandse handel in landbouwgoederen met Aziatische landen beschreven voor de periode 2010 tot en met 2024 en voor de eerste acht maanden van 2025. Daarbij is er speciale aandacht voor de landbouwexport naar ASEAN-landen. ASEAN staat voor de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties en is in 1967 door vijf landen opgericht om de handel en economische groei in de regio te bevorderen. Het betreft een vrijhandelszone waarin de deelnemende landen onderlinge handelsbelemmeringen hebben afgeschaft (RVO, 2024). ASEAN bestond lange tijd uit tien landen (Brunei, Cambodja, Filipijnen, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar, Singapore, Thailand en Vietnam), maar in oktober 2025 is Oost-Timor als elfde lid toegetreden (ASEAN, 2025a).

De export naar ASEAN-landen heeft de aandacht omdat het een snelgroeiende markt is: naar verwachting vormen de elf landen gezamenlijk in 2030 de vierde economie van de wereld (WEF, 2025). Daarnaast wint ASEAN aan belang doordat Nederland minder kan vertrouwen op verdere exportgroei richting China, gezien China’s streven om zelf meer zelfvoorzienend te worden. In 2022 verklaarde president Xi voedselzekerheid en -veiligheid tot topprioriteit en ook dat China minder afhankelijk moet worden van het importeren van voedsel (Huijgen, 2023). De import uit ASEAN-landen is ook van belang voor Nederland. Zo zijn er importafhankelijkheden van ASEAN-landen zoals palmolie(fracties) uit Indonesië en Maleisië of merantihout uit Maleisië (Jukema et al., 2025).

8.2 Nederlandse landbouwimport uit Azië

Figuur 8.1 toont de ontwikkeling van het aandeel van de Aziatische regio’s in de totale Nederlandse landbouwimport; gedurende de periode 2010-2024 nam de import uit de ASEAN-landen toe van 2,4 miljard euro in 2010 tot 5,3 miljard euro in 2024. De aandelen van de Aziatische regio’s in de totale landbouwimport verschillen in 2024 echter niet veel van 2010. Enkel bij de regio ASEAN schommelt het aandeel enigszins, hoewel het nooit lager is geweest dan 5,8% (in 2023) en nooit hoger dan 7,3% (in 2012). In 2024 lag het aandeel met 6,3% iets hoger dan in 2010 met 6,1%. Dat is vergelijkbaar met de omvang van de Nederlandse landbouwimport uit Frankrijk (Jukema et al., 2025).

De andere Aziatische regio’s laten een nog stabielere ontwikkeling zien, met aandelen die een stuk lager liggen dan bij de ASEAN-regio. De aandelen van de Aziatische landen buiten ASEAN zijn gegroeid sinds 2010, maar zijn nog altijd bescheiden. Het aandeel van Azië als geheel is toegenomen van 9,7% in 2010 tot 10,9% in 2024.

Tabel 8.1 toont de tien belangrijkste Aziatische leveranciers van landbouwgoederen voor Nederland in Azië. De top tien van agrarische leveranciers uit Azië is goed voor 90% van de totale Nederlandse landbouwimport uit Azië. Dat betekent dat de hier niet genoemde 39 overige landen samen een aandeel van 10% vertegenwoordigen; uit twee landen ontvangt Nederland helemaal geen producten: Noord-Korea en Turkmenistan. ASEAN is ruim vertegenwoordigd in de top tien van leveranciers voor Nederland met Maleisië, Indonesië, Vietnam, Thailand en de Filipijnen.

8.3 Nederlandse landbouwexport naar Azië

Figuur 8.2 toont de aandelen van de Aziatische regio’s (ASEAN, China, Midden-Oosten en overig Azië) in de totale Nederlandse landbouwexport in de periode 2010-2024. In deze jaren steeg de export naar de ASEAN-landen van 0,7 miljard euro in 2010 tot 1,5 miljard euro in 2024. De Nederlandse landbouwexport vertoont daarbij duidelijk grotere schommelingen dan de import (figuur 8.1). Meest opvallend is de ontwikkeling van de landbouwexport naar China: na een sterke toename van het aandeel tussen 2010 en 2020 (ruim verviervoudiging van 0,9% tot 4,0%) daalde het aandeel weer tot 2,3% in 2024.

Algemeen speelt de bredere Chinese inzet op het verminderen van de afhankelijkheid van buitenlandse voedselstromen een rol. In 2022 verklaarde president Xi voedselzekerheid en -veiligheid tot topprioriteit (Huijgen, 2023).

Op productniveau gaat het met name om een afnemend belang van de export van Nederlands babymelkpoeder en, in tweede instantie, lagere exportvolumes van varkensvlees(resten). China startte op 17 juni 2024 een anti-dumpingonderzoek naar varkensvlees en varkensbijproducten die uit de EU werden geïmporteerd. In afwachting van een definitief oordeel heeft China in september 2025 invoerheffingen aangekondigd voor varkensvlees uit de EU van 15,6% tot 62,4% (Gu & Bergin, 2025). Uiteindelijk heeft China in december 2025 voor de komende vijf jaar invoerheffingen voor de import van varkensvlees vastgesteld van 4,9 tot 19,8% (NOS, 2025).

Daarnaast startte China op 21 augustus 2024 een antisubsidie-onderzoek naar zuivelproducten uit de EU (WTO, 2024). Het onderzoek is door China onder WTO-procedure inmiddels verlengd tot 21 februari 2026 (EU-SME, 2025). De export van babymelkpoeder staat verder onder druk door een lager geboortecijfer in China, een dalende voorkeur voor middensegment-spelers en het populairder worden van goedkope Chinese alternatieven vanwege de binnenlandse economische situatie (Jukema et al., 2025).

Het relatieve belang van ‘overig Azië’ is de afgelopen jaren afgenomen, na een sterke opleving tussen 2010 en 2014. Het Midden-Oosten en ASEAN laten vlakkere trends zien als het gaat om hun aandeel in de Nederlandse landbouwexport. De export naar het Midden-Oosten is in de tijd licht gestegen en is, in 2024, voor het eerst de belangrijkste Aziatische regio voor de Nederlandse landbouwexport.

De ASEAN-regio is de minst belangrijke Aziatische regio in de landbouwexport met een aandeel van 1,2% in 2024 (1,1% in 2010). Het gezamenlijke aandeel van het continent Azië is wel iets in belang toegenomen voor de Nederlandse export, met een groeiend aandeel van 6,8% in 2010 tot 8,1% in 2024. Deze stijging is echter toe te schrijven aan China: zonder China zou het aandeel nagenoeg gelijk zijn gebleven.

Tabel 8.2 toont de tien belangrijkste bestemmingen van landbouwgoederen voor Nederland in Azië. De top tien van agrarische bestemmingen in Azië is goed voor 73% van de totale Nederlandse landbouwexport naar Azië. De hier niet getoonde 39 overige Aziatische landen vertegenwoordigen daarmee samen een aandeel van 27%. ASEAN is beperkt vertegenwoordigd in de top tien van bestemmingen met enkel de Filipijnen en Singapore. Het is wel zo dat Maleisië (elfde), Indonesië (twaalfde) en Vietnam (dertiende) net buiten de top tien vallen. Elk van deze landen heeft een aandeel van 2% in de Nederlandse landbouwexport naar Azië.

8.4 Exportkansen in ASEAN

In deze paragraaf wordt nader gekeken naar de potentie van het Aziatische landen voor het Nederlandse agrocomplex en voor specifiek de ASEAN-regio. Daarvoor zijn drie hoofdredenen.

1. Economische groei en marktpotentieel
Zuidoost-Azië maakt een sterke groei door en zal naar verwachting in 2030 de vierde grootste markt in de wereld vormen; deze regio is nu al de derde grootste handelspartner van de EU (RVO, 2024). Na China en India wonen de meeste mensen in de wereld in één van de ASEAN-landen (ASEAN Stats, 2024). Bovendien wordt er een gestage bevolkingsgroei voorspeld, van 692 miljoen mensen in 2025 tot 719 miljoen in 2030 (Clark, 2025); dit is sneller dan bijvoorbeeld China, Japan of Zuid-Korea. Met een relatief jonge bevolking, moderniserende steden en snelgroeiende economieën is de ASEAN-regio aantrekkelijk voor investeerders en innovatieve bedrijven (WEF, 2025). Dit biedt dus ook kansen voor groei van de Nederlandse agrarische export.

2. Achterblijvende export en groeipotentieel voor landbouwproducten
Anderzijds schetst de analyse hierboven dat de export van landbouwgoederen naar de ASEAN-landen op dit moment achterblijft bij de rest van Azië. Gezien een relatief bescheiden export naar de ASEAN-landen en de relatief snelle economische groei in de ASEAN-landen – in vergelijking met de meer ontwikkelde Aziatische landen, zoals Zuid-Korea of Japan, of in de naastgelegen landen Australië en Nieuw-Zeeland (Pescatori en Srinivasan, 2025) – duidt dit op onbenut potentieel voor Nederlandse exporteurs. De stijgende welvaart in de ASEAN-landen gaat samen met toenemende vraag naar relatief dure voeding, zoals rood vlees. Voor dit marktsegment wordt tot aan 2033 een omzetgroei verwacht van 57% verwacht (Blake, 2024).

3. Aankomend vrijhandelsakkoord met Indonesië
Tussen de EU en Indonesië is in september 2025 een onderhandelaarsakkoord gesloten voor een vrijhandelsakkoord. Dit akkoord is nog niet aan de Raad van de EU voorgelegd en ook nog niet in werking. Zodra het handelsakkoord in werking treedt, ontstaan er nieuwe exportkansen omdat 98,5% van alle invoerheffingen zullen verdwijnen en ook de procedures om te exporteren naar Indonesië worden vereenvoudigd (EC, 2025).

De mogelijke toename van de handel worden hieronder verder geanalyseerd vanuit drie perspectieven. Allereerst speelt de economische omvang een rol: grotere economieën bieden, ceteris paribus, meer afzetpotentieel dan kleinere markten. Daarnaast is de verwachte economische groei relevant, aangezien snelgroeiende economieën doorgaans meer ruimte creëren voor uitbreiding van de (Nederlandse) export dan economieën met gematigde groei of stagnatie. Ten slotte liggen er kansen indien een economie op dit moment nog weinig producten van Nederland koopt die in de rest van Azië wel al afgezet worden.

Tegelijkertijd geven deze macro-economische indicatoren op zichzelf nog geen definitief beeld van de mate waarin Nederlandse bedrijven deze potentiële exportkansen daadwerkelijk kunnen benutten. Daarvoor is inzicht nodig in de relatieve concurrentiepositie van de Nederlandse handel in primaire en secundaire handelsgoederen en agrarische diensten ten opzichte van aanbieders uit andere landen. In eerdere studies naar de internationale concurrentiekracht van de Europese en Nederlandse agro- en voedingssector, wordt benadrukt dat exportprestaties niet alleen worden bepaald door marktomvang en groei, maar ook door factoren zoals kostprijsniveau, productiviteit, mate van verwerking en toegevoegde waarde, markttoegang en aanwezigheid in afzetmarkten (Wijnands et al., 2006). Een analyse van bovengenoemde factoren is noodzakelijk om te beoordelen in hoeverre de geschetste marktpotentie in de ASEAN-regio zich ook daadwerkelijk vertaalt in duurzame exportgroei voor Nederlandse bedrijven, maar valt buiten de scope van de analyse in dit hoofdstuk.

Economiegrootte
Vanuit de zwaartekrachttheorie van de internationale handel (Tinbergen, 1963) weten we dat de omvang van de economie sterk samenhangt met exportgrootte: Nederland handelt meer met grote dan met kleine economieën, simpelweg omdat de potentiële afzetmarkt groter is. Grotere economieën hebben een grotere invloed op handel, doordat zij vaak meer goederen produceren en consumeren en daarmee aantrekkelijker worden voor andere landen om mee te handelen.

Tabel 8.3 laat voor 2024 de omvang van het bruto binnenlands product (bbp) van de 11 ASEAN-landen zien, naast de omvang van de Nederlandse landbouwexport naar deze landen. Een relatief hoge ratio (hier bbp/Nederlandse landbouwexport) duidt op mogelijk onbenutte exportkansen. Myanmar laat de hoogste ratio zien, maar vormt vanwege voortdurend en extreem conflict (Lecluyse, 2024) niet een voor de hand liggende nieuwe afzetmarkt. Op plek 2 en 3 staan Brunei en Indonesië. Met name Indonesië lijkt op basis van deze analyse een interessante markt om verder te onderzoeken: het is namelijk ook een grote afzetmarkt en vertegenwoordigt 34% van het totale bbp van ASEAN (ASEAN, 2025b).

Naast het niveau van de ASEAN-economieën is de groei van deze economieën ook belangrijk. Het IMF maakt voorspellingen van de reële economische groei van elk land in de wereld tot en met 2030 (zie tabel 8.4). Deze data geven nieuwe aanknopingspunten voor wat betreft de exportkansen van de Nederlandse landbouwexport in de nabije toekomst. Filipijnen (gemiddeld 5,9% economische groei per jaar), Vietnam (5,7%), Indonesië (5,0%) en Cambodja (4,9%) laten de hoogste groeiverwachting zien. Indonesië is zowel economisch groot als snelgroeiend en lijkt daarmee de meest kansrijke markt om nader te verkennen voor uitbreiding van de Nederlandse landbouwexport.

Naast de vraag ‘waarheen te exporteren’ is er ook de vraag ‘wat te exporteren’. Om deze vraag te beantwoorden kan gebruik worden gemaakt van informatie over de huidige interesse in de Nederlandse landbouwexport in heel Azië.

De meest naar Azië geëxporteerde landbouwgoederen staan weergegeven (van hoog naar laag) in tabel 8.5 (eerste kolom) en in de overige kolommen staat weergegeven wat het percentage van die producten in het totaal per land is.¹³
Zo is bijvoorbeeld 22% van de Nederlandse landbouwexport naar de Filipijnen varkensvlees. Daarmee lijkt deze exportmogelijkheid al goed benut te worden. In landen met een islamitische meerderheid, zoals Indonesië, ligt deze export minder voor de hand, hoewel er in de Hindoestaanse gebieden zoals Bali wel varkensvleesgerechten worden geserveerd.

Aan het einde van de tabel worden per land de aandelen van de negen meest populaire Nederlandse landbouwgoederen in Azië opgeteld. Dan zien we relatief grote verschillen. Zo worden deze producten al relatief veel geëxporteerd naar de Filipijnen, Vietnam, Cambodja, Maleisië, Oost-Timor, Brunei en Thailand. Deze producten worden juist nog relatief weinig geëxporteerd naar de overige ASEAN-landen: Indonesië, Laos, Singapore en Myanmar.