Editie 2026 - Prijzen en volumes

6.1 Inleiding

Consumenten worden steeds vaker geconfronteerd met forse prijsveranderingen (CBS, 2025). Ook in de internationale handel in landbouwgoederen deden zich de afgelopen jaren sterke prijsschommelingen voor, onder meer door het ongelijkmatige herstel na de coronacrisis, klimaatveranderingen en geopolitieke spanningen, waaronder die als het gevolg van de oorlog in Oekraïne (zie ook hoofdstuk 9).

Sinds 2020 zijn zowel de in- en uitvoerwaarde van de Nederlandse handel in landbouwgoederen merkbaar gestegen. Zo lag de waarde van de Nederlandse uitvoer in 2021 10,3% hoger dan in 2020, terwijl de invoerwaarde met 10,1% groeide. In 2022 stegen de landbouwhandelswaarden in nominale termen opnieuw sterk, mede door de hoge inflatie. De goederenhandel wordt traditioneel in nominale termen (euro’s) uitgedrukt, wat de werkelijke volumeontwikkeling verhult. Stijgende of dalende handelswaarden kunnen immers het gevolg zijn van hoeveelheidsveranderingen, prijsveranderingen of een combinatie daarvan. Het is van belang om deze ontwikkelingen te kunnen onderscheiden, om zo de feitelijke dynamiek in de handelsstromen beter te kunnen begrijpen.

In dit hoofdstuk gebruiken we de nieuwe CBS-prijs- en volumecijfers, specifiek voor de internationale handel in landbouwgoederen. We tonen in dit hoofdstuk de waarde-, prijs- en volumeontwikkelingen van de landbouwhandel enerzijds voor het eerste halfjaar van 2025 ten opzichte van het eerste halfjaar van 2024 en anderzijds voor een langere periode 2015-2024¹.

6.2 Ontwikkelingen handel in landbouwgoederen eerste halfjaar van 2025

De handelswaarden in dit hoofdstuk volgen het concept van grensoverschrijding en zijn exclusief quasi-doorvoer. Bij grensoverschrijding gaat het om goederenbewegingen waarbij de goederen fysiek de Nederlandse landsgrens passeren, zonder dat er hierbij altijd overdracht is van economisch eigendom. Quasi-doorvoer verwijst naar goederen die in buitenlands eigendom blijven en na aankomst in Nederland vrijwel direct weer worden uitgevoerd, zonder bewerking.

Hogere handelswaarde landbouwgoederen vooral door hogere gemiddelde prijzen

In het eerste halfjaar van 2025 lag de invoerwaarde circa 17% hoger dan in dezelfde periode een jaar eerder en de uitvoerwaarde bijna 12% (zie figuur 6.1). Deze stijging is grotendeels toe te schrijven aan hogere prijzen: de prijs van geïmporteerde landbouwgoederen lag gemiddeld zo’n 15% hoger dan in dezelfde periode in 2024, terwijl de uitvoerprijzen gemiddeld bijna 11% hoger lagen dan in 2024.

De sterke prijsontwikkeling van landbouwgoederen werd vooral gedreven door cacaobereidingen, zowel aan de invoer- als uitvoerzijde (zie figuur 6.2). De cacaoprijs piekte in het tweede kwartaal van 2024 en lag in 2025 met name in het eerste kwartaal uitzonderlijk hoog. Dit was vooral het gevolg van tegenvallende oogsten door slecht weer en boomziektes in West-Afrika (Buech en Schreijen, 2025; FD, 2025).

Naast cacao lagen ook de invoerprijzen van natuurlijke vetten en oliën, zuivel en eieren, en vlees in het eerste halfjaar van 2025 fors hoger dan in de eerste zes maanden van 2024. De invoervolumes van cacao en vetten en oliën lagen in de eerste helft van 2025 lager dan een jaar eerder. Er werd in volume fors meer fruit ingevoerd, ook het invoervolume van zuivel en eieren, en vlees nam toe ten opzichte van een jaar eerder.

Bij cacaobereidingen geldt een vergelijkbaar beeld als aan de invoerzijde: hogere prijzen gingen samen met een lager uitvoervolume in de eerste helft van 2025. De uitvoerwaarde van fruit nam daarentegen fors toe, vooral door een hoger volume, met daarnaast licht hogere prijzen ten opzichte van een jaar eerder. Bij zuivel en eieren steeg de waarde als gevolg van hogere exportprijzen; het uitvoervolume daalde licht. Binnen deze categorie was met name boter in 2025 fors duurder dan een halfjaar eerder. Dat kwam volgens de brancheorganisatie door een tegenvallende melkproductie, een sterke vraag naar kaas en fors gestegen roomprijzen (ZuivelNL, 2025b). Voor eieren gold het omgekeerde: een hoger uitvoervolume bij stabiele prijzen. Tot slot steeg de uitvoerwaarde van kaas door hogere prijzen, terwijl het uitvoervolume stabiel bleef.

De stijging van de uitvoerwaarde van vlees in het eerste halfjaar van 2025 is vooral toe te schrijven aan hogere prijzen, met name van rundvlees. Dat hangt samen met een sterke vraag wereldwijd (Elemans, 2025) en een kleinere (melk)veestapel (AD, 2025). Tot slot nam de uitvoerwaarde van bloemen en planten met bijna 3% toe. Dat werd evenredig veroorzaakt door een hoger uitvoervolume en een hogere gemiddelde uitvoerprijs. Volgens de branchevereniging nam het volume van planten toe, terwijl het volume van snijbloemen afnam (VGB, 2025a)

6.3 Ontwikkelingen handel in landbouwgoederen 2015-2024

In 2022 en 2023 daalden zowel het invoer- als uitvoervolume van landbouwgoederen, waarna het handelsvolume in 2024 weer toenam, zowel bij de invoer als de uitvoer (zie figuur 6.3). Na ongekend hoge prijsstijgingen in 2021 en 2022 stabiliseerden de prijzen gemiddeld genomen weer in 2023 en 2024, uitzonderingen zoals cacao en koffie daargelaten.

Het exportvolume van landbouwgoederen in 2025 lag circa 2,4% hoger dan in 2019, het jaar vóór de coronacrisis. Het importvolume was daarentegen in 2025 ongeveer 1,2% lager dan in 2019. In 2024 werd in volume meer uitgevoerd dan in 2019, terwijl het importvolume wat lager lag.

Figuren 6.4 tot en met 6.13 geven nogmaals de vijf meest verhandelde landbouwgoederen weer, maar dan uitgesplitst naar waarde-, prijs- en volumeontwikkelingen voor de jaren 2015 tot en met 2024.

Cacaobereidingen, ten eerste, kenden relatief gematigde ontwikkelingen, totdat de prijzen fors stegen in 2023 en vooral in 2024 (figuur 6.4). Dat zorgde voor grote waardestijgingen in die jaren, bijna volledig bepaald door de hogere importprijzen. In de loop van 2025 zakten de prijzen weer (Buech en Schreijen, 2025; FD, 2025).

De invoer van fruit betreft voornamelijk tropisch fruit (Hiddink, 2024). Deze invoer hangt doorgaans sterk samen met de uitvoer van fruit, omdat een groot deel van de invoer weer uitgevoerd wordt. Energiekosten en klimaat leidden in 2022 en 2023 tot een lager volume, maar hogere prijzen (Hiddink, 2024). Na twee jaar van krimp in het invoervolume, lag het volume in 2024 weer hoger dan een jaar eerder (figuur 6.5). De forse prijsstijgingen van de jaren daarvoor stabiliseerden ook weer wat in 2024.

De invoer van natuurlijke vetten en oliën kende een gematigde waarde-, prijs- en volumeontwikkeling tot in de jaren 2015-2020 (figuur 6.6). In 2021 en 2022 steeg de prijs en daarmee de waarde hard, terwijl 2023 dan weer een krimp kende. De prijsdalingen die in 2023 zichtbaar waren, zetten zich in 2024 door, zij het gematigder. Hiermee bleef ook de verandering in waarde en volume van de invoer van oliën en vetten in 2024 beperkt. Wat betreft de import van oliehoudende zaden blijft Nederland een van Europa’s belangrijkste verwerkers van sojabonen (MVO, 2025). De oliën en vetten, waaronder soja-, palm-, koolzaad- en zonnebloemolie, worden bijvoorbeeld verwerkt in de voedselindustrie of dienen als biobrandstof. In 2025 begonnen de gemiddelde prijzen hiervan weer te stijgen.

De handel in zuivel en eieren kende relatief veel volatiliteit in de jaren 2015-2024 (figuur 6.7). Na wederom in 2022 een grote prijs- en daarmee waardestijging van de invoer van deze productcategorie door hoge melkprijzen, daalde de gemiddelde prijs van zuivel en eieren in 2023. De invoerwaarde van zuivel en eieren steeg in 2024 met bijna 3% tot 5,8 miljard euro. Met name kaas liet een stijging van de importwaarde zien (ZuivelNL, 2025a). De importwaarde van boter en boterolie nam licht toe, voornamelijk door de sterk gestegen marktprijzen (ZuivelNL, 2025a).

In 2022 werden vooral energie, brood, melk, kaas, eieren en vlees duurder vanwege de hoge inflatie (CBS, 2023a). De invoer van vlees, tot slot, kende weinig grote prijs-, waarde- of volumeontwikkelingen, op 2022 na (figuur 6.8). In dat jaar was de prijs en daarmee de waarde van ingevoerd vlees hoog. Vooral rund- en kalfsvlees werden in 2022 fors duurder (Duijkers, 2023). In de jaren daarna daalde het invoervolume van vlees weer wat, terwijl ook invoerprijzen stabiliseerden.

Bloemen en planten waren in het eerste halfjaar van 2025 het belangrijkste uitvoerproduct van de landbouwgoederen. De uitvoerwaarde van deze goederen groeide tussen 2015 en 2021 en was in 2021 fors hoger (24,2%) dan in 2020 (figuur 6.9). Dat kwam door zowel een hoger volume als hogere prijzen. Er was meer vraag naar bloemen en planten als gevolg van corona, en door hogere gasprijzen en minder aanbod namen de prijzen ervan toe (NOS, 2022; Wageningen Social & Economic Research, 2021). In 2022 en 2023 nam de uitvoerwaarde dan weer af, net als het volume. In 2024 nam de handelswaarde weer toe, wat vooral kwam door meer uitvoer van snijbloemen (VGB, 2025b).

De uitvoerwaarde van zuivel en eieren kende, net als de invoer, veel schommelingen door de jaren heen (figuur 6.10). Dat komt vooral door relatief sterk wisselende prijzen van deze productgroep, met als uitschieter een forse prijsdaling in 2015 en grote prijsstijgingen in 2017 en 2022. Volgens de wereldvoedselorganisatie FAO zijn in 2015 wereldwijd de voedselprijzen, waaronder zuivel, graan en suiker, fors gedaald (FAO, 2016). In 2017 werd vooral meer betaald voor halfvolle en magere melk en eieren. Eieren waren mede door de vogelgriep en hoge graan- en energieprijzen in 2022 bijna 15% duurder (CBS, 2023b; CBS, 2025).

Net als bij de invoer van cacaobereidingen, kende de uitvoer van deze productgroep grote prijs- en daarmee waardestijgingen in 2023 en vooral 2024 (figuur 6.11). Misoogsten van cacaobonen in landen als Ivoorkust en Ghana, maar ook hogere loon- en verpakkingskosten in Nederland, zorgen de afgelopen twee jaar voor hogere prijzen voor verwerkte cacaoproducten die vanuit Nederland geëxporteerd worden, zoals chocolade (McDonald, 2025).

De uitvoer van vlees daalt al sinds 2022 in volume, waarbij de gestegen prijzen in 2021, 2022 en 2023 nog wel voor een hogere uitvoerwaarde zorgden (figuur 6.12). In 2024 stabiliseerden de prijzen, waarmee ook de uitvoerwaarde daalde ten opzichte van een jaar eerder. De exportwaarde van vlees uit Nederland is in 2024 afgenomen naar 11 miljard euro (-1%). China is een van de landen waaraan Nederland minder heeft verdiend als het gaat om (varkens)vlees (Bouwmeester, 2025; Jukema et al., 2025).

Nederland is een belangrijke logistieke hub voor (tropisch) fruit dat naar het Europese achterland gaat, waardoor een groot deel van de uitvoer van fruit uit wederuitvoer bestaat (Jukema et al., 2025). De uitvoer van fruit groeide ieder jaar in volume, op 2015 en 2022 na (figuur 6.13). De groei in uitvoerwaarde van fruit in 2023 en 2024 was te danken aan een combinatie van gestegen prijzen en volumes. Vooral producten als blauwe bessen, druiven en komkommers zorgden voor een toenemende exportwaarde (AGF, 2025).

6.4 Conclusie

In dit hoofdstuk zijn de nieuwe CBS-prijs- en volumecijfers van de handel aan bod gekomen die meer inzicht geven in de internationale handel. Hoewel het CBS al prijs- en volume-indexen voor de internationale handel in goederen maakt, sluiten die niet goed aan bij de internationale handel volgens het concept van grensoverschrijding. Bovendien wordt daarin geen onderscheid gemaakt naar landen of naar het gewenste goederenniveau. Daarom zijn nieuwe prijs- en volume-indexen ontwikkeld volgens het concept van grensoverschrijding die wel uitgesplitst kunnen worden naar producten en landen.

Veranderingen in handelswaarden kunnen voortkomen uit volumeveranderingen, prijsveranderingen of een combinatie van beide. De prijzen van landbouwproducten zijn daarbij relatief volatiel, onder meer door weersomstandigheden en daaruit voortvloeiende schommelingen in oogsten en opbrengsten.