Waterkwaliteit op melkveebedrijven

Laatste update: 17 december 2024 Update frequentie: Jaarlijks

Gemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelingswater op melkveebedrijven daalt in 2022

In 2022 daalde de gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven in alle regio’s. In 2021 steeg de gemiddelde nitraatconcentratie nog in de Zandregio, maar ook in deze regio daalt de concentratie in 2022 weer. Hiermee is de gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven in alle regio’s in 2022 lager dan de EU-norm.

Waterkwaliteit

Grafiek wordt geladen...
De gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven is sinds de start van de metingen gedaald en ligt in 2022 in alle regio’s onder de norm van 50 mg nitraat per liter.

Droogte beïnvloedt nitraatconcentratie

Sinds de start van het meetnet in 1992 is de gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven in de Zandregio sterk gedaald. Vanaf 2017 steeg de gemiddelde nitraatconcentratie door invloed van droogte. Door droogte wordt er minder nitraat in de bodem afgebroken, waardoor de nitraatconcentratie in het grondwater stijgt. Het effect van de droogte lijkt in 2022 te zijn afgenomen. De gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven in de Zandregio is gedaald tot ongeveer 46 mg nitraat per liter (NO3/l) en ligt daarmee onder de EU-norm van 50 mg NO3/l.

IIn de Kleiregio is de gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven sinds de start van de metingen geleidelijk gedaald. Tussen 2018 en 2019 steeg de gemiddelde concentratie sterk door invloed van droogte. De concentratie bleef echter niet lang stijgen, zoals in de Zandregio, maar daalde weer vanaf 2019. Ook in 2022 daalde de gemiddelde nitraatconcentratie verder, tot 19 mg NO3/l.

In de Lössregio is de gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven vergelijkbaar met de concentratie in de Zandregio. Van 2010 tot en met 2017 voldeed de gemiddelde nitraatconcentratie in het uitspoelingswater in de Lössregio aan de EU-norm van 50 mg/l. In 2018 en 2019 steeg de nitraatconcentratie door invloed van droogte tot boven deze norm. Vanaf 2021 is de gemiddelde concentratie weer lager dan de EU-norm. In 2022 daalde de gemiddelde concentratie verder tot ongeveer 44 mg NO3/l.

De gemiddelde nitraatconcentratie op melkveebedrijven in de Veenregio is gemiddeld lager dan in de andere grondsoortregio’s. De natte omstandigheden en het hoge organische stofgehalte in veenbodems bevorderen de omzetting van nitraat naar andere stikstofvormen. In 2022 daalde de gemiddelde concentratie tot ongeveer 8 mg NO3/l.

De stikstofconcentratie (N-totaal) in het uitspoelend water op melkveebedrijven laat een vergelijkbaar patroon zien in alle regio’s als dat voor nitraat. In de Veenregio is de stikstofconcentratie over het algemeen hoger dan in de Kleiregio.

Over de indicator

De nitraatconcentratie in het bovenste grondwater, uitgedrukt als milligram nitraat per liter grondwater. Er wordt onderscheid gemaakt naar de grondsoortregio’s: Klei, Veen, Zand en Löss. Gemeten nitraatconcentraties in de bovenste meter grondwater, bodemvocht of drainwater worden meestal ongecorrigeerd weergegeven. Om een beeld te krijgen van de invloed van weersvariaties (neerslagoverschot) en samenstelling van de groep bemonsterde bedrijven op de nitraatconcentratie, is een methode ontwikkeld om hiervoor te corrigeren. Deze procedure bestaat tot nu toe voor de gemiddelden voor de Klei- en Zandregio (niet gespecificeerd voor bedrijfstype).

Bron en getoonde groep bedrijven

Het RIVM verzamelt gegevens over de nitraatconcentratie in het bovenste grondwater op de steekproefbedrijven in het LMM. De getoonde data op deze pagina komen uit het basismeetnet van het LMM. In het basismeetnet wordt op ongeveer 250 landbouwbedrijven (melkveebedrijven, akkerbouwbedrijven, staldierbedrijven en (overige) dierbedrijven) jaarlijks de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit gemeten. Het Basismeetnet is representatief voor meer dan 85% van het Nederlandse landbouwareaal. Daarmee doet het RIVM uitspraken over de waterkwaliteit voor het grootste gedeelte van de Nederlandse landbouw.