| Actuele voedselprijzen - Aardappel |
Sterk dalende af-boerderijprijzen worden zichtbaar in de producentenprijzen, en consumentenprijzen dalen verder
|
28-4-2026
|
De consumentenprijsindex (CPI), de producentenprijsindex (PPI) en de prijsindex af boerderij (API) voor aardappelen laten allemaal een verdere daling zien. De prijsindex af boerderij (API) staat nu op 78 punten. De consumentenprijsindex (CPI) van aardappelen kwam in februari 2026 uit op 106 punten, en de prijsindex van de verwerkende industrie (PPI) daalde naar 151 punten.
|
Prijsontwikkeling
De consumentenprijsindex van aardappelen kwam in februari 2026 uit op 106 punten (2020 = 100). Dat is 5% lager dan in december 2025 en ruim 13% lager dan in februari 2025. Hieruit blijkt dat de sterk dalende af-boerderijprijzen worden doorberekend in de consumentenprijs. In het algemeen geldt dat de CPI de trend in af-boerderijprijzen volgt, zij het met een kleine vertraging en een sterk gedempt effect doordat de meeste aardappelen op contract worden verkocht. Dit jaar is het effect van het overaanbod aan aardappelen op de markt duidelijk zichtbaar in de consumentenprijs. De CPI komt voor het eerst sinds eind 2022 onder de 110 punten uit, maar ligt nog altijd hoger dan het niveau ten tijde van de coronacrisis (eind 2020 en begin 2021), toen de prijsindex onder de 90 punten uitkwam. Normaliter is er na de oogst in juli-augustus een dalende prijstrend zichtbaar doordat er nieuw aanbod op de markt komt, en herstelt de prijs zich een aantal maanden later. Dit jaar is dat niet het geval door het uitzonderlijk grote overaanbod als gevolg van de hoge oogstopbrengsten dit jaar.
De prijsindex af boerderij daalde in februari 2026 verder naar 78 punten (2020 = 100), een daling van 9% ten opzichte van twee maanden eerder en een daling van maar liefst 66% ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden. Dit is het laagste niveau sinds de periode tussen midden 2020 en midden 2021, toen de prijzen ook onder aanzienlijke druk stonden als gevolg van de coronapandemie. Destijds was de prijs van aardappelen laag als gevolg van een forse afname van de vraag door de sluiting van horeca, catering, bedrijfskantines en evenementen enerzijds en een groot aanbod door een recordoogst in Nederland, België en Frankrijk anderzijds. In 2025 was er opnieuw een zeer goede aardappeloogst, in tegenstelling tot de twee jaren daarvoor. De hoge oogstopbrengsten zijn een gevolg van een recorduitbreiding van het aardappelareaal, voornamelijk in Frankrijk en Duitsland. Door de zonnige nazomer zijn de aardappelen goed gegroeid en vlot geoogst. De afzetmogelijkheden zijn echter beperkt door een tegenvallende internationale vraag als gevolg van concurrentie uit China en India, die hun eigen fritesproductie en -export sterk hebben opgevoerd. Dit leidde tot zeer lage aardappelprijzen op de vrije markt, waardoor veel aardappelen als veevoer gebruikt worden of in biogasinstallaties belanden. Ook leidt dit alles tot lagere contractprijzen voor 2026. De voorraad aardappelen is groot, dus de vraag naar nieuwe aardappelen is beperkt, en de markt zal voorlopig nog even uit balans blijven, is de verwachting van de Verenigde Telers Akkerbouw (VTA).
De producentenprijsindex daalde in februari 2026 met 6% naar 152 punten ten opzichte van december 2025 en februari 2025, toen het prijsniveau op 161 punten uitkwam. Deze daling is opmerkelijk, omdat de PPI in de afgelopen maanden redelijk stabiel is gebleven, ondanks de sterk dalende af-boerderijprijzen. Dat de dalende trend in de API nu wel zichtbaar wordt in de PPI is het gevolg van de sterke mate waarin af-boerderijprijzen nu al geruime tijd blijven dalen als gevolg van het grote overaanbod van aardappelen. Een deel van de vrijemarktaardappelen komt bij de verwerkers terecht tegen zeer lage inkoopprijzen. Daarnaast verdwijnen bewaartoeslagen en bijbetalingen, lopen oude contracten af en worden nieuwe contracten afgesloten tegen lagere marktverwachtingen. De lage telersprijzen worden niet direct doorberekend in een lagere producentenprijs omdat veel telers hun aardappelen op contract leveren aan de verwerkende industrie en de contractprijzen doorgaans vóór de start van het nieuwe seizoen worden afgesproken. Bovendien spelen de kosten van de verwerking een grotere rol in de PPI dan de inkoopkosten van aardappelen. De productiekosten, zoals die voor pootgoed en machineonderhoud, zijn sinds de coronacrisis toegenomen, en zullen naar verwachting niet snel afnemen, zeker niet gezien de huidige stijging in brandstofkosten als gevolg van de instabiliteit in de wereldeconomie. Het huidige prijsniveau ligt dan ook nog steeds beduidend hoger dan in de jaren vóór 2023.
De aardappelverwerkende industrie verwerkte in de afgelopen twaalf maanden (maart 2025 tot maart 2026) bijna 3,7 miljoen ton aardappelen, volgens de verwerkingscijfers die gepubliceerd zijn door de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie. In vergelijking met dezelfde periode vorig jaar is dat meer dan een ton lager. De maand maart 2026 toont een forse daling ten opzichte van maart 2025: slechts 302.000 ton, ten opzichte van 346.000 ton in maart 2025. Dit is het laagste niveau voor maart sinds het coronajaar 2020, en dat is tekenend voor de huidige crisis in de aardappelsector.
Keten
-Akkerbouwbedrijven
Het aantal bedrijven dat consumptieaardappelen teelt, varieert tussen de 6.500 en 7.000 (CBS). Mede vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling verbouwen de aardappeltelers ook andere gewassen. Zij produceren jaarlijks gemiddeld 3,7 miljoen ton consumptieaardappelen. Consumptieaardappelen worden gepoot in het voorjaar en geoogst vanaf juni tot november. Aardappelen worden direct na de oogst afgeleverd of op de boerderij in bewaarplaatsen bewaard en op afroep geleverd. Aardappelen kunnen afhankelijk van ras en kwaliteit tot aan juni-juli bewaard worden, maar bewaren leidt tot gewichtsverlies en soms ook kwaliteitsverlies.
-Industrie en handel
Het aantal bedrijven dat verse aardappelen voor de tafelaardappel markt bewerkt (sorteert, wast, verpakt) neemt af en ligt op circa 60 (NAO, 2021). De 5 à 8 grotere verpakkingsbedrijven hebben een belangrijk deel van de binnenlandse handel in handen. Daarnaast zijn er ook telers die zelf wassen, verpakken en soms ook transporteren.
Binnen de verwerkende industrie van consumptieaardappelen (niet-tafelaardappelen) zijn er vier grotere bedrijven die 95% van het volume verwerken. Ze opereren mondiaal en hebben meerdere productielocaties in binnen- en buitenland. De aardappelverwerkende industrie verwerkt 65% van de Nederlandse consumptieaardappelen. Dat is twee derde van het totaal van de ca. 4 miljoen ton aardappelen die de industrie verwerkt. Een derde deel wordt geïmporteerd.
-Afzet
Van de niet-tafelaardappelen uit het segment consumptieaardappelen wordt ongeveer 85% van de aardappelproducten (voornamelijk friet) diepgevroren geëxporteerd, circa 70% binnen Europa en 30% buiten de EU (Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie, VAVI). De voortdurende groei van de export naar onder andere Azië maakt dat verwerkende bedrijven hun capaciteit uitbreiden.
Het grootste deel van de Nederlandse aardappelconsumptie bestaat uit verwerkte aardappelproducten, veelal diepvriesproducten. Een klein deel van de aardappelconsumptie is de consumptie van de ‘tafelaardappel’, die zonder verwerking (met uitzondering van bewerking in de vorm van sorteren, wassen en verpakken) wordt verkocht. Het aandeel van de consumptie van de tafelaardappel wordt de laatste jaren steeds kleiner doordat consumenten steeds minder vaak en kleinere hoeveelheden verse aardappelen kopen. Naar schatting ligt het niveau nu op ca. 275.000 ton per jaar. Ca. 80% van deze consumptie wordt gekocht in de supermarkt. De verkoop van verpakte koelverse aardappelproducten in supermarkten ligt op 60.000 ton per jaar, wat overeenkomt met 95% van de totale verkopen van dit producttype.
Een klein deel van de binnenlandse behoefte aan tafelaardappelen bestaat uit import die vooral plaatsvindt in het vroege voorjaar als de binnenlandse voorraden opraken of kwalitatief minder worden. Deze geïmporteerde vroege tafelaardappelen komen uit zuidelijke lidstaten zoals Spanje, Portugal, Italië en Malta.
Prijsvorming
Tafelaardappelen worden voor het grootste deel verhandeld op de vrije markt of spotmarkt. De consumentenprijs van tafelaardappelen volgt de prijsontwikkeling in de aardappelmarkt af boerderij. In de CPI zijn de uitslagen zijn kleiner. Dit komt doordat de aardappel maar een deel van de consumentenprijs vormt.
Verwerkte aardappelen worden veelal geleverd op contractbasis. Om een belangrijk deel van hun grondstofvoorziening zeker te stellen, bieden verwerkers en handelaren voorafgaand aan het teeltseizoen contracten aan. Ongeveer 75-80% van de aardappelen die de verwerkende industrie verwerkt, wordt vooraf gecontracteerd. De prijzen in deze contracten liggen dus vast en kunnen alleen wat stijgen door toenemende bewaarvergoedingen gedurende het afleverseizoen. Doordat verwerkers aardappelen op contract inkopen, kunnen ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren. Producentenprijzen zijn daardoor aanzienlijk minder volatiel dan de vrije af-boerderijprijzen.
Op de vrije markt worden naast tafelaardappelen ook de ‘overtonnen’ aardappelen (de aardappelen die boven de gecontracteerde volumes door de teler meegeleverd moeten worden) verhandeld. Op deze vrije markt worden de prijzen bepaald door vraag en aanbod in de belangrijkste aardappellanden in Noordwest-Europa: Nederland, Frankrijk, Duitsland en België. De spotmarktprijs kan heel volatiel zijn doordat een relatief klein deel van het geoogste volume via deze markt wordt verhandeld en daardoor oogstprognoses en slechte weersomstandigheden een vrij groot effect hebben op de prijsvorming op de vrije markt
|