| Actuele voedselprijzen - Aardappel |
De aardappelprijzen voor de boer herstellen verder; de producentenprijs daalt nog licht en de consumentenprijs stijgt weer iets
|
23-10-2026
|
De prijsindex af boerderij (API) voor aardappelen laat een sterk herstel zien en komt uit op 206 punten in augustus 2026. De producentenprijsindex (PPI) daalt nog licht naar 152 punten en de consumentenprijsindex (CPI) stijgt weer enigszins in augustus 2026, tot 121 punten (2020 = 100).
|
Prijsontwikkeling
De consumentenprijsindex van aardappelen kwam in augustus 2026 uit op 121 punten. Dat is een stijging van 2% ten opzichte van het prijsniveau van juni 2026, maar nog altijd circa 4% lager dan het niveau van net vóór de grote oogst van vorig jaar, toen de CPI op 126 punten uitkwam in augustus. Dit duidt op een voorzichtig herstel in de markt, die door het overaanbod van aardappelen als gevolg van de grote oogst van 2025 ernstig was verstoord. In het algemeen geldt dat de CPI de trend in af-boerderijprijzen volgt, zij het met een kleine vertraging en een sterk gedempt effect, doordat de meeste aardappelen op contract worden verkocht. De normaliter dalende prijstrend na de oogst in juli/augustus door het nieuwe aanbod op de markt was dit jaar niet zichtbaar. Door de extreme droogte in de afgelopen zomermaanden werd de prijs aan de boer opgedreven, en de effecten daarvan werken met enige vertraging en een gedempt effect door in de consumentenprijs.
De prijsindex af boerderij toonde een sterke stijging (+62%): van 127 punten in juni 2026 naar 206 punten in augustus. Ten opzichte van augustus 2025 is dat een stijging van maar liefst 103%. Aan het begin van dit jaar stonden de prijzen nog op circa 78 punten. Deze ontwikkeling laat zien dat de situatie van extreem lage prijzen als gevolg van het overaanbod door de recordoogst van 4,4 miljoen ton in 2025 is gekeerd. Naar aanleiding van de genoemde recordoogst besloten veel akkerbouwers om over te stappen op andere gewassen, wat resulteerde in een daling van het aardappelareaal voor consumptieaardappelen: van 82.700 hectare in 2025 naar 70.200 hectare in 2026 (Centraal Bureau voor de Statistiek). Het kleinere areaal en de extreem droge zomermaanden zorgden voor stijgende aardappelprijzen. De stijgende prijzen waren al zichtbaar in juni, toen er meer geld werd betaald voor de oude oogst omdat de groei en oogst van nieuwe aardappelen achterbleef. Inmiddels zijn alle aardappelen geoogst, en het blijkt inderdaad (volgens het Britse onderzoeksinstituut Energy & Climate Intelligence Unit - ECIU) dat de oogst van dit jaar in heel Noordwest-Europe ruim 3 miljoen ton lager uitvalt dan die van vorig jaar. Voor heel Europa geldt dat de oogst ongeveer 15 miljoen ton lager uitvalt dan die van vorig jaar. Waarschijnlijk komt hij niet boven de 40 miljoen ton uit. De mate waarin aardappeltelers profiteren van de hogere prijzen als gevolg van een beperkt aanbod verschilt. Telers van vrije aardappelen die hun planten hebben kunnen beregenen en daarmee de kwaliteit op peil hebben kunnen houden, profiteren het meest van de prijsstijgingen. Voor telers die geen beregeningsmogelijkheden hadden, is het al een uitdaging om de gecontracteerde volumes te leveren, waardoor zij nauwelijks van het prijsherstel op de markt kunnen profiteren.
De producentenprijsindex liet nog geen duidelijk prijsherstel zien. Het prijsniveau daalde met afgerond 2%: van 155 punten in juni naar 152 in augustus 2026. Dit niveau lag bijna 7% onder het niveau van augustus 2025. De daling in prijsniveau zwakt wel af, en er wordt dus verwacht dat ook de PPI voorzichtig zal herstellen in de komende maanden. Dat herstel van de PPI bleef in augustus nog uit omdat een groot deel van de aardappelen voor verwerking op contract wordt gekocht en de contractprijzen voor de oogst van 2026 nog niet zo hard zijn gestegen als de prijzen voor aardappelen op de vrije markt. Bovendien wordt de PPI voor een belangrijk deel bepaald door productiekosten, zoals de kosten met betrekking tot pootgoed, machineonderhoud en logistieke kosten. Deze blijven naar verwachting als gevolg van de instabiliteit in de wereldeconomie relatief hoog.
De aardappelverwerkende industrie verwerkte in de afgelopen twaalf maanden (augustus 2025 tot augustus 2026) circa 3,6 miljoen ton aardappelen, volgens de verwerkingscijfers die gepubliceerd zijn door de Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie. In vergelijking met dezelfde periode van vorig jaar is dat een vermindering van circa drie ton. De maanden januari tot en met mei 2026 tonen een aanzienlijke daling ten opzichte van diezelfde maanden in 2025. Met name in april is het verschil groot. In april 2026 werd er slechts 293.400 ton aardappelen verwerkt, tegenover 367.300 ton in april 2025. Dit is het laagste niveau voor april sinds het coronajaar 2020, en dat is tekenend voor de crisis in de aardappelsector in het afgelopen jaar. In juni, juli en augustus 2026 herstelde het verwerkingsniveau weer enigszins.
Keten
-Akkerbouwbedrijven
Het aantal bedrijven dat consumptieaardappelen teelt, varieert tussen de 6.500 en 7.000 (CBS). Mede vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling verbouwen de aardappeltelers ook andere gewassen. Zij produceren jaarlijks gemiddeld 3,7 miljoen ton consumptieaardappelen. Consumptieaardappelen worden gepoot in het voorjaar en geoogst vanaf juni tot november. Aardappelen worden direct na de oogst afgeleverd of op de boerderij in bewaarplaatsen bewaard en op afroep geleverd. Aardappelen kunnen afhankelijk van ras en kwaliteit tot aan juni-juli bewaard worden, maar bewaren leidt tot gewichtsverlies en soms ook kwaliteitsverlies.
-Industrie en handel
Het aantal bedrijven dat verse aardappelen voor de tafelaardappel markt bewerkt (sorteert, wast, verpakt) neemt af en ligt op circa 60 (NAO, 2021). De 5 à 8 grotere verpakkingsbedrijven hebben een belangrijk deel van de binnenlandse handel in handen. Daarnaast zijn er ook telers die zelf wassen, verpakken en soms ook transporteren.
Binnen de verwerkende industrie van consumptieaardappelen (niet-tafelaardappelen) zijn er vier grotere bedrijven die 95% van het volume verwerken. Ze opereren mondiaal en hebben meerdere productielocaties in binnen- en buitenland. De aardappelverwerkende industrie verwerkt 65% van de Nederlandse consumptieaardappelen. Dat is twee derde van het totaal van de ca. 4 miljoen ton aardappelen die de industrie verwerkt. Een derde deel wordt geïmporteerd.
-Afzet
Van de niet-tafelaardappelen uit het segment consumptieaardappelen wordt ongeveer 85% van de aardappelproducten (voornamelijk friet) diepgevroren geëxporteerd, circa 70% binnen Europa en 30% buiten de EU (Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie, VAVI). De voortdurende groei van de export naar onder andere Azië maakt dat verwerkende bedrijven hun capaciteit uitbreiden.
Het grootste deel van de Nederlandse aardappelconsumptie bestaat uit verwerkte aardappelproducten, veelal diepvriesproducten. Een klein deel van de aardappelconsumptie is de consumptie van de ‘tafelaardappel’, die zonder verwerking (met uitzondering van bewerking in de vorm van sorteren, wassen en verpakken) wordt verkocht. Het aandeel van de consumptie van de tafelaardappel wordt de laatste jaren steeds kleiner doordat consumenten steeds minder vaak en kleinere hoeveelheden verse aardappelen kopen. Naar schatting ligt het niveau nu op ca. 275.000 ton per jaar. Ca. 80% van deze consumptie wordt gekocht in de supermarkt. De verkoop van verpakte koelverse aardappelproducten in supermarkten ligt op 60.000 ton per jaar, wat overeenkomt met 95% van de totale verkopen van dit producttype.
Een klein deel van de binnenlandse behoefte aan tafelaardappelen bestaat uit import die vooral plaatsvindt in het vroege voorjaar als de binnenlandse voorraden opraken of kwalitatief minder worden. Deze geïmporteerde vroege tafelaardappelen komen uit zuidelijke lidstaten zoals Spanje, Portugal, Italië en Malta.
Prijsvorming
Tafelaardappelen worden voor het grootste deel verhandeld op de vrije markt of spotmarkt. De consumentenprijs van tafelaardappelen volgt de prijsontwikkeling in de aardappelmarkt af boerderij. In de CPI zijn de uitslagen zijn kleiner. Dit komt doordat de aardappel maar een deel van de consumentenprijs vormt.
Verwerkte aardappelen worden veelal geleverd op contractbasis. Om een belangrijk deel van hun grondstofvoorziening zeker te stellen, bieden verwerkers en handelaren voorafgaand aan het teeltseizoen contracten aan. Ongeveer 75-80% van de aardappelen die de verwerkende industrie verwerkt, wordt vooraf gecontracteerd. De prijzen in deze contracten liggen dus vast en kunnen alleen wat stijgen door toenemende bewaarvergoedingen gedurende het afleverseizoen. Doordat verwerkers aardappelen op contract inkopen, kunnen ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren. Producentenprijzen zijn daardoor aanzienlijk minder volatiel dan de vrije af-boerderijprijzen.
Op de vrije markt worden naast tafelaardappelen ook de ‘overtonnen’ aardappelen (de aardappelen die boven de gecontracteerde volumes door de teler meegeleverd moeten worden) verhandeld. Op deze vrije markt worden de prijzen bepaald door vraag en aanbod in de belangrijkste aardappellanden in Noordwest-Europa: Nederland, Frankrijk, Duitsland en België. De spotmarktprijs kan heel volatiel zijn doordat een relatief klein deel van het geoogste volume via deze markt wordt verhandeld en daardoor oogstprognoses en slechte weersomstandigheden een vrij groot effect hebben op de prijsvorming op de vrije markt
|