Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Keten in beeld
     
Keten in beeld
Select an indicator
Structuur van de keten - Groenten en fruit

De keten van groenten en fruit
12/18/2017

De Nederlandse consument eet gemiddeld per dag te weinig groente en fruit. Uit onderzoek blijkt dat iets meer dan 10% van de Nederlanders voldoet aan kwantitatieve richtlijnen van goede voeding uit 2015 (Ocké et al., 2017). De aanbevolen hoeveelheid per persoon per dag is 250 gram groente en 200 gram (2 porties) fruit, maar Nederlanders eten gemiddeld niet meer dan 139 gram groente en 113 gram fruit. Het is een opvallende gewaarwording in een land dat een aantal veredelaars van groentegewassen van wereldfaam binnen zijn landsgrenzen heeft. Nederlandse ondernemingen als Rijks Zwaan, Enza zaden en Bejo zaden voorzien niet alleen de bijna 6.800 Nederlandse bedrijven (zie figuur) die zich richten op de productie van groente en fruit van uitgangsmateriaal, maar zijn over de gehele wereld actief. Ook multinationals zoals Syngenta hebben in Nederland een vestiging. Overigens dragen niet alleen de grote ondernemingen bij aan deze uitgangspositie: zo’n 600 grote maar ook kleinere bedrijven zijn in Nederland primair met de opkweek en ontwikkeling van nieuwe rassen bezig.



Globaal overzicht groente- en fruitketen
Bron: CBS, Eurostat, GroentenFruit Huis, Foodstep, Monitor duurzaam voedsel 2015, www.Detailhandel.info.


In februari 2017 heeft het Europese Octrooi Bureau besloten dat veredelaars van groente en fruit vrij moeten kunnen beschikken over al het biologisch materiaal. Deze beslissing geeft deze bedrijven weer toegang tot een grote genenbank om nieuwe soorten te ontwikkelen (Rijksoverheid, 2017). Bij de invoering van de Biotechrichtlijn in 1998, die de octrooibescherming van biotechnologische uitvindingen regelt, en de interpretatie daarvan door het Europese Octrooi Bureau in maart 2015, leek die toegang voor bepaalde onderdelen er niet te zijn. Overigens leveren deze veredelaars aan steeds minder Nederlandse productiebedrijven: het aantal bedrijven in de glasgroentesector daalde van 3.400 in 2000 naar ruim 1.330 in 2016. De schaalvergroting in deze ketenschakel zet door. In de glasgroenteteelt ontstaan hierdoor productiebedrijven van tientallen hectaren. Veel productiebedrijven zijn aangesloten bij telersverenigingen. Zo zijn er in 2016 in Nederland rond de 15 telersverenigingen die voor hun telers producten verkopen aan de handel of retail. Hiermee is de dekkingsgraad van de Nederlandse productie bij glasgroente rond de 90%, voor de vollegrondsgroente zo’n 40% en voor het fruit rond de 30%. Daarnaast kopen de ruim 1.200 handelsbedrijven ook in het buitenland in. Nederland is een grote importeur en vooral ook exporteur van groente en fruit.

Naast de export en de foodservice worden groente en fruit veel afgezet via de supermarkt. Een ruwe schatting is dat 4,5 miljard euro aan groente en fruit via dit kanaal bij de consument terechtkomt. Nog eens 1 miljard euro gaat via andere retailkanalen. Overigens springt hier de stijging van het aantal Nederlandse webwinkels in voeding het meest in het oog. Begin 2012 waren dat er 1.600. Halverwege 2017 is dat aantal gegroeid tot boven de 3.000 (CBS StatLine). Hoewel de omzet van deze winkels wellicht nog klein is in vergelijking met de traditionele kanalen, blijkt uit de overname in het buitenland van de supermarktketen Whole Food Market door Amazon wel dat er door marktpartijen gekeken wordt naar nieuwe manieren van afzet van voedsel, waaronder groente en fruitproducten.

Meer aandacht voor de consument
Enkele huidige consumententrends in voedsel en groente en fruit zijn: gemak, gezondheid (onder andere meer groente en fruit, minder vlees, minder suiker, zout, vet), regionaal geteelde producten, milieuvriendelijkheid, online kopen, meer eetmomenten op een dag en minder verspilling van voedsel. De keten probeert in te spelen op dergelijke ontwikkelingen om zo de ‘licence to produce’ te behouden en te verstevigen. Zo werken het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), die de collectieve belangen behartigt van de supermarkten en foodservicebedrijven, en de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI), aan verbetering van de samenstelling van producten. Een voorbeeld daarvan is de afspraak die bedrijven uit de groenteconservenindustrie in juni 2017 met elkaar hebben gemaakt om voor september 2018 in diverse zomergroenten in pot of blik het zoutgehalte nog eens met 15 à 30% (afhankelijk van de soort groente) te reduceren. Ook zal aan deze groentes, voor zover dit al gebeurde, geen suiker meer worden toegevoegd.

Ook bij de veredeling lijkt er meer aandacht te komen voor de markt, in plaats van enkel voor het verbeteren van het productieproces. Een indicatie hiervoor is de opening van een retailcentrum in Berlijn van veredelingsbedrijf Rijks Zwaan (www.rijkszwaan.com). Dit is een winkel waarin de consument gevolgd wordt en nieuwe producten en concepten kunnen worden getest, om zo betere keuzes te maken in het veredelingsproces en betere adviezen te kunnen geven aan retailorganisaties.

Nationale strategie groente en fruit
Ook in de nieuwe Nationale Strategie voor toepassing van de Gemeenschappelijke Marktordening groente en fruit (2017-2020) (www.rvo.nl), die als basis dient voor eventuele nieuwe aanvragen voor subsidies door erkende telerverenigingen onder de gemeenschappelijke marktordening (GMO) voor groente en fruit, lijkt de aandacht meer naar de markt en de consument te verschuiven. Werden voorheen dergelijke subsidies vooral ingezet ten behoeve van het verbeteren van het productieproces, nu richt de strategie zich op de versterking van de afzetstructuur, op marktgericht produceren en op verdere verduurzaming van de primaire sector.

Door subsidie te bieden voor het gericht benaderen van diverse afzetkanalen en typen consumenten met nieuwe producten en/of concepten rondom producten - waarbij productdifferentiatie, kwaliteitsverbetering en voedselveiligheid ook een rol spelen - hoopt de overheid samen met de bedrijven bij te dragen aan een betere afzet. Daarnaast worden partijen uitgedaagd om de groente- en fruitconsumptie speciaal bij jongeren te bevorderen. Op 1 januari 2017 is ook het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit (NAGF) van start gegaan. Het NAGF is een samenwerkingsverband van overheid (EZ), bedrijfsleven (vereniging GroentenFruit Huis) en maatschappelijke organisaties met als doel de consumptie van groenten en fruit in Nederland gedurende drie jaar (2017-2019) te stimuleren.

Voor de verdere verduurzaming van de sector blijven de overheid en ketenpartijen hun pijlen richten op een toename van duurzame energiebronnen, het realiseren van een hogere energie-efficiency, het breed toepassen van geïntegreerde gewasbescherming en het verminderen van de emissies van nutriënten naar grond- en oppervlaktewater. Ook de wens om deze duurzaamheidsprestaties te meten en inzichtelijk te maken neemt toe. Deze verbeteringen blijven nodig om een ‘licence to produce’ door de consument te waarborgen. Tot 1 januari 2018 blijven de oude streefdoelen nog van kracht. In de loop van 2017 zullen nieuwe streefdoelen worden vastgesteld.

Het versterken van de afzetstructuur richt zich op het verbeteren van de positie van de primaire producent in de keten en de markt. Dit moet onder andere plaatsvinden door ‘verdergaande samenwerking, professionalisering en aanbodbundeling van telers en producentenorganisaties met sterkere regie op de afzet, ook internationaal’ (op cit., p. 63). Ook de verbetering van transport, logistiek en afzetfaciliteiten valt onder deze pijler.


Kies een sector
Contactpersoon
Gerben Jukema
070-3358359
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties
  • Ocké, M.C., I.B. Toxopeus, M. Geurts, M.J.B. Mengelers, E.H.M. Temme, N. Hoeymans (2017), Wat ligt er op ons bord? Veilig, gezond en duurzaam eten in Nederland, RIVM Rapport 2016-0200
  • Rijksoverheid.nl, ‘EU bevestigt: geen octrooi op klassieke veredeling’, Nieuwsbericht, 20-02-2017, 11:30
  •  www.rijkzwaan.com/nl/nieuws/retail-center-geopend-voor-bezoekers
  •  www.rvo.nl, Nationale Strategie voor toepassing van de Gemeenschappelijke Marktordening voor groenten en fruit in Nederland, Periode 2017-2020, Ministerie van Economische Zaken, 11 juli 2016





Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page