Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Voedselprijzen
     
Voedselprijzen
Select an indicator
Actuele voedselprijzen - Aardappel

Lagere aardappelprijzen voor boer en consument, maar producentenprijzen lopen op
1/28/2022

De consumentenprijsindex van aardappelen is in november 2021 uitgekomen op 131 punten (2015=100). Dat is 1% lager dan in september, maar 15 punten hoger dan in november vorig jaar. De prijs af boerderij daalde vorig jaar zeer fors, maar kwam in november op 129 punten, 95 punten hoger dan in dezelfde maand vorig jaar. De producentenprijsindex (PPI) van de verwerkende industrie kwam in november 2021 uit op 121 punten (2015=100), 5% hoger dan twee maanden eerder en 3 punten hoger dan in november vorig jaar.



Prijsontwikkeling
Door de Covid-19-crisis nam de vraag naar verse aardappelen en aardappelproducten in de winkel toe, wat tot hogere prijzen leidde in de winkel tot aan het oogstseizoen in 2020. Daarna daalden de prijzen, maar vanaf april 2021 lopen weer ze op tot 136 punten in augustus. In november 2021 is de index uitgekomen op 131 punten (2015=100).

Vorig jaar september lag de index van de telersprijzen op 80 punten. Door de tweede en derde lockdown stagneerde in veel landen de afzet van aardappelproducten wederom, waardoor de telersprijzen daalden naar 63 punten in december 2020. Sindsdien trekken de telersprijzen weer aan en kwamen ze aan het begin van het nieuwe seizoen (september 2021) uit op 139 punten. Daarna daalden de prijzen naar 129 punten in november, 7% lager dan in september 2021, maar wel 95 punten hoger dan een jaar eerder.

De aardappelprijs af boerderij lag in het seizoen 2019/2020 aanmerkelijk lager dan in het droge seizoen 2018/2019. In september 2019 was de index 116 punten. In combinatie met de aanhoudende goede vraag, stegen de aardappelprijzen naar 123 punten in februari 2020. Vanaf maart tot mei daalde de prijs echter naar een dieptepunt van 56 punten als gevolg van de coronacrisis. Horeca en fastfoodrestaurants werden wereldwijd gesloten om coronabesmettingen te voorkomen. De mondiale vraag naar ingevroren frites daalde sterk en de Nederlandse fritesexport zakte in. De aardappelverwerkende industrie verwerkte fors minder fritesaardappelen. Onverkoopbare voorraden door deze vraaguitval hebben de telersprijzen de rest van dit seizoen zeer sterk doen dalen.
Voor niet-gecontracteerde aardappelen konden telers via de ‘Compensatieregeling fritesaardappelen’ onder voorwaarden compensatie aanvragen. De weergegeven telersprijzen zijn gebaseerd op markt- en contractprijzen, exclusief eventuele tegemoetkomingen op basis van de ‘Compensatieregeling fritesaardappelen’. De totale consumptieaardappeloogst 2020/2021 was van normale omvang (3,7 miljoen ton), even groot als het voorgaande seizoen. Voor het seizoen 2021/2022, een jaar na de coronacrisis, werden minder consumptieaardappelen gepoot: 71.400 ha, 7% minder dan het seizoen ervoor. Het koude voorjaar werd gevolgd door een warme en natte periode in juni en ook de daarop volgende maanden waren nat met regionaal flink wateroverlast. Deze groeiomstandigheden leidden tot normale opbrengsten, maar ook kwaliteitsproblemen en een groter risico op rot tijdens de bewaring. September was droog en de natte periode begin oktober belemmerde de oogst. Medio november waren vrijwel alle aardappelen geoogst. De omvang van seizoen 2021/2022 wordt geschat op 3,5 miljoen ton aardappelen. De vrieshuizen zaten na de eerste lockdown van de coronacrisis overvol frites. Dit zette de fritesaardappelprijzen ook afgelopen seizoen onder druk. Met het verder openen van de horeca en fastfood en de toenemende vraag naar verwerkte aardappelproducten, zijn de voorraden geleidelijk weggewerkt en lijken de vooruitzichten goed. In enkele importerende landen (Japan, Kenya) is door onder andere leveringsproblemen een tekort aan frites.

De producentenprijsindex (PPI) kwam in november 2021 uit op 121 punten (2015=100), 5% hoger dan twee maanden eerder en 3 punten hoger dan in november vorig jaar. De wereldwijd verhoogde vraag, leveringsproblemen, en gestegen grondstofprijzen (met name energie, maar ook zonnebloem- en koolzaadolie, verpakking, logistieke kosten) vertalen zich in hogere producentenprijzen. Vanaf januari 2020 daalde de producentenprijsindex als gevolg van de wereldwijde coronacrisis. Een en ander leidde tot toenemende voorraden, prijsdruk en prijzen die meer dan normaal fluctueerden. De verwerking kende een dieptepunt in april 2020 toen het volume op 192.500 ton lag. Daarna is de verwerking geleidelijk hersteld. De verwerkende industrie verwerkte over heel 2020 bijna 3,4 miljoen ton aardappelen en in 2021 tot en met november 2021 3,5 miljoen ton. In november 2021 verwerkte de industrie 339.000 ton aardappelen, 1% minder dan 2 maanden eerder. Het verwerkte volume ligt hiermee weer op het normale niveau van voor de coronacrisis. Door het herstel van de fritesafzet zullen de telersprijzen herstellen. Omdat ook telers worden geconfronteerd met hogere kosten zullen ook de contractprijzen voor 2022 moeten meebewegen. Verwerkers kopen via contracten in, waardoor ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren.

Keten
Tafelaardappelen, koelverse en diepgevroren aardappelproducten zijn te koop in speciaalzaken en de supermarkt. Tafelaardappelen worden door de aardappelcoöperatie of private handel bij telers ingekocht, gesorteerd en verpakt en via distributiecentra aan supermarkten en winkels geleverd. Soms leveren telers of handelaren ook rechtstreeks aan winkels. Het leeuwendeel van de Nederlandse consumptieaardappelen wordt verwerkt tot frites, chips en koelverse producten. De aardappelverwerkende industrie verwerkt jaarlijks meer dan 4 miljoen ton aardappelen en koopt het grootste deel van de benodigde aardappelen rechtstreeks in bij de teler, veelal op contract. Naast supermarkten worden aardappelproducten verkocht in (fastfood)restaurants en snackbars.

Toelichting op drie niveaus
Nederlandse consumenten kopen jaarlijks circa 375.000 ton tafelaardappelen, circa 80% via de supermarkt. Voor koelverse producten is het aandeel bij supermarkten 95%. Het aantal bedrijven dat verse aardappelen voor de tafelaardappelmarkt bewerkt (sorteert, wast, verpakt) neemt af en ligt op circa 60 (NAO, 2021). De 5 à 8 grotere verpakkingsbedrijven hebben een belangrijk deel van de binnenlandse handel in handen; ze beleveren de Nederlandse supermarkten voor 80 tot 90%, al dan niet via een serviceprovider. Een klein deel van de binnenlandse behoefte aan tafelaardappelen bestaat uit import die vooral plaatsvindt in het vroege voorjaar als de binnenlandse voorraden opraken of kwalitatief minder worden. Deze geïmporteerde vroege tafelaardappelen komen uit zuidelijke lidstaten zoals Spanje, Portugal, Italië en Malta. De meeste van de verpakkingsbedrijven exporteren aardappelen, veelal via een exporteur. Die export bedraagt 400.000 ton, waarvan de helft een bestemming heeft buiten de EU.

Binnen de verwerkende industrie (niet-tafelaardappelen) zijn er vier grotere bedrijven die 95% van het volume verwerken. Ze opereren mondiaal en hebben meerdere productielocaties in binnen- en buitenland. Van de 4 miljoen ton aardappelen die de industrie verwerkt, komt twee derde van Nederlandse bodem en wordt een derde geïmporteerd. Ongeveer 85% van de aardappelproducten wordt diepgevroren geëxporteerd, circa 80% binnen Europa en 20% naar derde landen (Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie, VAVI). De voortdurende groei van de export naar onder andere Azië maakt dat bedrijven hun capaciteit uitbreiden.

Het aantal akkerbouwbedrijven dat consumptieaardappelen teelt, varieert tussen de 6.500 en 7.000 (CBS). Mede vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling verbouwen de aardappeltelers ook andere gewassen. Zij produceren jaarlijks gemiddeld 3,7 miljoen ton consumptieaardappelen. Consumptieaardappelen worden gepoot in het voorjaar en geoogst in de periode augustus-oktober. Aardappelen worden direct na de oogst afgeleverd of op de boerderij in bewaarplaatsen bewaard en op afroep geleverd. Aardappelen kunnen afhankelijk van ras en kwaliteit tot aan juni-juli bewaard worden, maar bewaren leidt tot gewichtsverlies en soms ook kwaliteitsverlies.

Prijsvorming
De consumentenprijs volgt de prijsontwikkeling in de aardappelmarkt af boerderij, maar de relatieve uitslagen zijn kleiner. Dit komt mede omdat de consumentenprijs is samengesteld uit zowel verse aardappelen (tafelaardappelen) als verwerkte aardappelen. Om een belangrijk deel van hun grondstofvoorziening zeker te stellen, bieden verwerkers en handelaren voorafgaand aan het teeltseizoen contracten aan. Ongeveer 75-80% van de aardappelen die de verwerkende industrie verwerkt, wordt vooraf gecontracteerd. Er bestaat een grote variatie aan contractvormen. Omdat verwerkers aardappelen op contract inkopen, kunnen ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren. Producentenprijzen zijn daardoor aanzienlijk minder volatiel dan de af-boerderijprijzen. De marges van de verpakkings- en exportbedrijven staan in jaren met hoge aardappelprijzen onder druk; in jaren met lage prijzen kan Nederland de concurrentie op de buitenlandse markten beter aan. Aardappeltelers verkopen hun product op contractbasis of via de vrije markt. Op de vrije markt worden de prijzen bepaald door vraag en aanbod in de belangrijkste aardappellanden in Noordwest-Europa: Nederland, Frankrijk, Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Polen.


Kies een keten
Contactpersoon
Huib Silvis
070-3358168
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties

• Gegevens over de PPI 2012-heden van CBS Statline (Indices van laatste 5 maanden zijn voorlopige gegevens).
• Gegevens over de gebruikte PPI 2005-2012 van CBS Statline.
• Gegevens over de gebruikte CPI 2000-heden van CBS-Statline (indices van de laatste maand zijn voorlopige gegevens).




Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page