Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Voedselprijzen
     
Voedselprijzen
Select an indicator
Actuele voedselprijzen - Aardappel

Goedkopere aardappelen consument, telersprijs stijgt
11/22/2022

De consumentenprijsindex van aardappelen is in september 2022 uitgekomen op 134 punten (2015=100). Dat is 7% lager dan de consumentenprijs in juli, en 1% hoger dan in september vorig jaar. De prijsindex af boerderij kwam in september uit op 187 punten, ofwel 16% hoger dan in juli. Het is 35% hoger dan in september 2021. De prijsindex van de verwerkende industrie veranderde nauwlelijks en kwam in september 2022 uit op 144 punten (2015=100), 1% lager dan de producentenprijs twee maanden eerder, en 24% hoger dan in september vorig jaar.




Prijsontwikkeling
De consumentenprijsindex van aardappelen is in september 2022 uitgekomen op 134 punten (2015=100). Dat is 7% lager dan de consumentenprijs twee maanden eerder, maar 1% hoger dan in september vorig jaar. De verwachting is dat de stijgende aardappel- en producentenprijzen op enig moment ook tot hogere consumentenprijzen zullen leiden.

In 2022 zijn meer consumptieaardappelen gepoot dan in vorig seizoen: 76.600 ha tegen 71.400 ha in 2021. Het droge voorjaar van 2022 maakte dat redelijk vlot kon worden gepoot. Het groeiseizoen werd gekenmerkt door droogte, met een sporadische bui. Door hittegolven en aanhoudende droogte gedurende de zomermaanden werd volop beregend en stierven gewassen vroegtijdig af. Eind oktober 2022 waren vrijwel alle aardappelen geoogst. De groeiomstandigheden leidden in Nederland tot gemiddeld normale opbrengsten (CBS). De verwachte bruto-opbrengst werd geraamd op 3,9 miljoen ton, wat beduidend meer is dan de gerealiseerde oogst in 2021: 3,3 miljoen ton (CBS). Voor de EU-4 (Nederland, België, Frankrijk en Duitsland) is een areaaluitbreiding van 10.000 ha ingeschat (NEPG). Ondanks deze areaaluitbreiding ligt de productie in de EU-4 naar verwachting 6,5% onder het vijfjarig gemiddelde (NEPG), vanwege de langdurig zeer droge weersomstandigheden. De lagere productie en hogere energie- c.q. bewaarkosten hebben effect op de prijs. De prijsindex af boerderij kwam in september uit op 187 punten, ofwel 16% hoger dan in juli. In september 2021 lag de prijsindex af boerderij nog op 139 punten (35% lager).

De na corona toegenomen wereldwijde vraag door het heropenen van horeca en fastfood leidt tot een grote vraag naar aardappelproducten. Daarmee is de aardappelmarkt gekanteld. De industrie verhoogde tussentijds de contractprijzen voor het seizoen 2022-2023, ook omdat telers geconfronteerd worden met aanzienlijk hogere kosten voor gewasbescherming, diesel en bewaring (energie). Daarnaast maken de gestegen graanprijzen de teelt van graan tot een aantrekkelijker alternatief.

De aardappelprijs van de verwerkende industrie lag sinds de oogst van 2019 op een hoger en redelijk stabiel niveau van gemiddeld 116 punten. De producentenprijs is sinds oktober 2021 opgelopen van 119 punten naar 187 punten in september. De aardappelverwerkende industrie verwerkte over de periode juli, augustus en september met totaal 308 ton ongeveer evenveel aardappelen als gedurende dezelfde periode een jaar eerder. De verhoogde internationale vraag naar verwerkte aardappelproducten, leveringsproblemen, en gestegen grondstofprijzen - met name energie, maar ook zonnebloem- en koolzaadolie, verpakking en logistieke kosten - vertalen zich in hogere industrieprijzen. De industrie in Nederland verwerkte in 2021 3,8 miljoen ton aardappelen, 12% meer dan in 2020 (3,4 miljoen ton).

Keten
Tafelaardappelen, koelverse en diepgevroren aardappelproducten zijn te koop in speciaalzaken en de supermarkt. Tafelaardappelen worden door de aardappelcoöperatie of private handel bij telers ingekocht, gesorteerd en verpakt en via distributiecentra aan supermarkten en winkels geleverd. Soms leveren telers of handelaren ook rechtstreeks aan winkels. Het leeuwendeel van de Nederlandse consumptieaardappelen wordt verwerkt tot frites, chips en koelverse producten. De aardappelverwerkende industrie verwerkt jaarlijks meer dan 4 miljoen ton aardappelen en koopt het grootste deel van de benodigde aardappelen rechtstreeks in bij de teler, veelal op contract. Naast supermarkten worden aardappelproducten verkocht in (fastfood)restaurants en snackbars.

Toelichting op drie niveaus
Nederlandse consumenten kopen jaarlijks circa 375.000 ton tafelaardappelen, circa 80% via de supermarkt. Voor koelverse producten is het aandeel bij supermarkten 95%. Het aantal bedrijven dat verse aardappelen voor de tafelaardappelmarkt bewerkt (sorteert, wast, verpakt) neemt af en ligt op circa 60 (NAO, 2021). De 5 à 8 grotere verpakkingsbedrijven hebben een belangrijk deel van de binnenlandse handel in handen; ze beleveren de Nederlandse supermarkten voor 80 tot 90%, al dan niet via een serviceprovider. Een klein deel van de binnenlandse behoefte aan tafelaardappelen bestaat uit import die vooral plaatsvindt in het vroege voorjaar als de binnenlandse voorraden opraken of kwalitatief minder worden. Deze geïmporteerde vroege tafelaardappelen komen uit zuidelijke lidstaten zoals Spanje, Portugal, Italië en Malta. De meeste van de verpakkingsbedrijven exporteren aardappelen, veelal via een exporteur. Die export bedraagt 400.000 ton, waarvan de helft een bestemming heeft buiten de EU.

Binnen de verwerkende industrie (niet-tafelaardappelen) zijn er vier grotere bedrijven die 95% van het volume verwerken. Ze opereren mondiaal en hebben meerdere productielocaties in binnen- en buitenland. Van de 4 miljoen ton aardappelen die de industrie verwerkt, komt twee derde van Nederlandse bodem en wordt een derde geïmporteerd. Ongeveer 85% van de aardappelproducten wordt diepgevroren geëxporteerd, circa 80% binnen Europa en 20% naar derde landen (Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie, VAVI). De voortdurende groei van de export naar onder andere Azië maakt dat bedrijven hun capaciteit uitbreiden.

Het aantal akkerbouwbedrijven dat consumptieaardappelen teelt, varieert tussen de 6.500 en 7.000 (CBS). Mede vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling verbouwen de aardappeltelers ook andere gewassen. Zij produceren jaarlijks gemiddeld 3,7 miljoen ton consumptieaardappelen. Consumptieaardappelen worden gepoot in het voorjaar en geoogst in de periode augustus-oktober. Aardappelen worden direct na de oogst afgeleverd of op de boerderij in bewaarplaatsen bewaard en op afroep geleverd. Aardappelen kunnen afhankelijk van ras en kwaliteit tot aan juni-juli bewaard worden, maar bewaren leidt tot gewichtsverlies en soms ook kwaliteitsverlies.

Prijsvorming
De consumentenprijs volgt de prijsontwikkeling in de aardappelmarkt af boerderij, maar de relatieve uitslagen zijn kleiner. Dit komt mede omdat de consumentenprijs is samengesteld uit zowel verse aardappelen (tafelaardappelen) als verwerkte aardappelen. Om een belangrijk deel van hun grondstofvoorziening zeker te stellen, bieden verwerkers en handelaren voorafgaand aan het teeltseizoen contracten aan. Ongeveer 75-80% van de aardappelen die de verwerkende industrie verwerkt, wordt vooraf gecontracteerd. Er bestaat een grote variatie aan contractvormen. Omdat verwerkers aardappelen op contract inkopen, kunnen ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren. Producentenprijzen zijn daardoor aanzienlijk minder volatiel dan de af-boerderijprijzen. De marges van de verpakkings- en exportbedrijven staan in jaren met hoge aardappelprijzen onder druk; in jaren met lage prijzen kan Nederland de concurrentie op de buitenlandse markten beter aan. Aardappeltelers verkopen hun product op contractbasis of via de vrije markt. Op de vrije markt worden de prijzen bepaald door vraag en aanbod in de belangrijkste aardappellanden in Noordwest-Europa: Nederland, Frankrijk, Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en Polen.


Kies een keten
Contactpersoon
Jop Woltjer
070-3358155
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties

• Gegevens over de PPI 2012-heden van CBS Statline (Indices van laatste 5 maanden zijn voorlopige gegevens).
• Gegevens over de gebruikte PPI 2005-2012 van CBS Statline.
• Gegevens over de gebruikte CPI 2000-heden van CBS-Statline (indices van de laatste maand zijn voorlopige gegevens).




Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page