Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Voedselprijzenmonitor > Thema's > Voedselprijzen
     
Voedselprijzen
Kies een indicator
Actuele voedselprijzen - Aardappel

Aardappel in de winkel nog iets goedkoper, telerprijs stijgt
1-5-2024

De consumentenprijsindex van aardappelen is in januari 2024 uitgekomen op 118 punten (2020=100). Dat is 2% lager dan in november 2023 en 4% hoger dan in januari 2023. De prijsindex af boerderij is na een forse daling in het derde kwartaal van 2023 weer aan het stijgen. De index kwam in januari 2024 uit op 189 punten, 22% hoger dan in november 2023 en 2% hoger dan in januari 2023. De prijsindex van de verwerkende industrie kwam in september 2023 uit op 157 punten, bijna 1% lager dan in november 2023 en 2% hoger dan dezelfde maand vorig jaar




Prijsontwikkeling
De consumentprijsindex van aardappelen is in januari 2024 uitgekomen op 118 punten (2020=100). Dat is 2% lager dan de consumentenprijs in november 2023 en 4% hoger dan in januari 2023. De dalende trend in de consumentenprijs komt met een kleine vertraging overeen met de dalende trend in af-boerderijprijzen in Q3 2023. Ondanks de dalende trend, ligt de consumentenprijs dan ook nog steeds boven het niveau van januari 2023. De verwachting is dat de consumentprijsindex op korte termijn weer zal stijgen in lijn met de stijgende trend in de afboerderijprijzen.

De prijsindex af boerderij heeft een stijgende trend ingezet en ligt met 189 punten weer ruim boven het dieptepunt van 130 punten in oktober 2023. De opwaartse trend wordt verklaard doordat er momenteel vrij weinig aanbod is van aardappelen als gevolg van een tegenvallende oogst in het afgelopen seizoen door het natte najaar. In een stijgende markt zijn aanbieders terughoudend om te verkopen en zodoende kan de prijs af boerderij verder oplopen. Bovendien is het nog steeds nat waardoor vroeg poten niet mogelijk is en het seizoen voor het afleveren van aardappelen van oogst 2023 verder opgerekt moet worden.

De opbrengst van de consumptieaardappeloogst in 2023 is uitgekomen op 3,4 miljoen ton volgens het CBS. Dat is lager dan de raming van 3,6 miljoen ton die het CBS in november 2023 naar buiten bracht en een krimp van 5% ten opzichte van de oogst van 2022. Dit is deels toe te schrijven aan een kleiner areaal van 75.000 ha ten opzichte 76.600 ha in 2022. Een andere oorzaak is een lagere hectareopbrengst van 45,8 ton per hectare ten opzichte van ongeveer 47 ton per hectare het jaar ervoor als gevolg van het zeer natte najaar. Hierdoor konden niet alle aardappelen gerooid worden en er is ook een hoger aandeel misoogst onder wel gerooide partijen.

Sinds begin 2022 laat de opbrengstprijs van de verwerkende industrie een opwaartse trend zien. Met de start van het nieuwe oogstseizoen in juli/augustus 2023 tot en met de ramingen van december ligt de prijs redelijk stabiel rond de 158-159 punten (2020=100). In januari 2024 is er kleine daling in de producentenprijsindex naar 157 punten. Dat is 1% lager dan de prijs in november 2023 en 2% hoger dan januari 2023. Die opwaartse trend sinds 2022 is te verklaren vanuit de toenemende vraag naar aardappelproducten vanuit de wereldwijde horeca en fastfood die leidt tot een grotere vraag naar industrieaardappelen. Ook spelen de hogere productiekosten een belangrijke rol sinds de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.

De aardappelverwerkende industrie verwerkte over het afgelopen jaar (januari-december 2023) een kleine 4 miljoen ton aardappelen. Hiermee is het volume van de aardappelverwerkende industrie in 2023 vrijwel gelijk aan het volume van 2022.

Keten
De aardappelketen is grofweg onder te verdelen in vijf ketenschakels. De keten start met de veredeling en selectie van nieuwe aardappelrassen. In de volgende schakel vindt de teelt van pootaardappelen plaats. Ten derde is de keten daarna gesplitst in teelt van zetmeelaardappelen en consumptieaardappelen. Zetmeelaardappelen gaan naar de fabriek (vierde schakel). Het consumptieaardappelsegment wordt onderscheiden in tafelaardappelen (voor verse en koelverse consumptie) en verwerkte aardappelen (voor friet, chips, vlokken en andere aardappelproducten). Verwerkte aardappelen gaan ook naar de fabriek en tafelaardappelen gaan de handel in. Tenslotte verkopen supermarkten en speciaalzaken tafelaardappelen, koelverse en diepgevroren aardappelproducten. (Fastfood)restaurants verkopen vooral verwerkte aardappelen. Tussen deze vijf schakels zijn er nog aardappelhandelshuizen, de aardappelhandelaren, de transporteurs en distributiecentra.

Tafelaardappelen vormen maar een klein deel van de totale aardappelconsumptie. Het leeuwendeel van de Nederlandse consumptieaardappelen wordt verwerkt tot frites, chips en koelverse producten. De aardappelverwerkende industrie verwerkt jaarlijks ca. 4 miljoen ton aardappelen en koopt het grootste deel van de benodigde aardappelen rechtstreeks in bij de teler, veelal op contract.

Toelichting op drie niveaus;
Akkerbouwbedrijven
Het aantal bedrijven dat consumptieaardappelen teelt, varieert tussen de 6.500 en 7.000 (CBS). Mede vanwege de noodzakelijke vruchtwisseling verbouwen de aardappeltelers ook andere gewassen. Zij produceren jaarlijks gemiddeld 3,7 miljoen ton consumptieaardappelen. Consumptieaardappelen worden gepoot in het voorjaar en geoogst vanaf juni tot november. Aardappelen worden direct na de oogst afgeleverd of op de boerderij in bewaarplaatsen bewaard en op afroep geleverd. Aardappelen kunnen afhankelijk van ras en kwaliteit tot aan juni-juli bewaard worden, maar bewaren leidt tot gewichtsverlies en soms ook kwaliteitsverlies.

Industrie en handel
Het aantal bedrijven dat verse aardappelen voor de tafelaardappel markt bewerkt (sorteert, wast, verpakt) neemt af en ligt op circa 60 (NAO, 2021). De 5 à 8 grotere verpakkingsbedrijven hebben een belangrijk deel van de binnenlandse handel in handen. Daarnaast zijn er ook telers die zelf wassen, verpakken en soms ook transporteren.

Binnen de verwerkende industrie van consumptieaardappelen (niet-tafelaardappelen) zijn er vier grotere bedrijven die 95% van het volume verwerken. Ze opereren mondiaal en hebben meerdere productielocaties in binnen- en buitenland. De aardappelverwerkende industrie verwerkt 65% van de Nederlandse consumptieaardappelen. Dat is twee derde van het totaal van de ca. 4 miljoen ton aardappelen die de industrie verwerkt. Een derde deel wordt geïmporteerd.

Afzet
Van de niet-tafelaardappelen uit het segment consumptieaardappelen wordt ongeveer 85% van de aardappelproducten (voornamelijk friet) diepgevroren geëxporteerd, circa 70% binnen Europa en 30% buiten de EU (Vereniging voor de Aardappelverwerkende Industrie, VAVI). De voortdurende groei van de export naar onder andere Azië maakt dat verwerkende bedrijven hun capaciteit uitbreiden.

Het grootste deel van de Nederlandse aardappelconsumptie bestaat uit verwerkte aardappelproducten, veelal diepvriesproducten. Een klein deel van de aardappelconsumptie is de consumptie van de ‘tafelaardappel’, die zonder verwerking (met uitzondering van bewerking in de vorm van sorteren, wassen en verpakken) wordt verkocht. Het aandeel van de consumptie van de tafelaardappel wordt de laatste jaren steeds kleiner doordat consumenten steeds minder vaak en kleinere hoeveelheden verse aardappelen kopen. Naar schatting ligt het niveau nu op ca. 275.000 ton per jaar. Ca. 80% van deze consumptie wordt gekocht in de supermarkt. De verkoop van verpakte koelverse aardappelproducten in supermarkten ligt op 60.000 ton per jaar, wat overeenkomt met 95% van de totale verkopen van dit producttype.

Een klein deel van de binnenlandse behoefte aan tafelaardappelen bestaat uit import die vooral plaatsvindt in het vroege voorjaar als de binnenlandse voorraden opraken of kwalitatief minder worden. Deze geïmporteerde vroege tafelaardappelen komen uit zuidelijke lidstaten zoals Spanje, Portugal, Italië en Malta.

Prijsvorming
Tafelaardappelen worden voor het grootste deel verhandeld op de vrije markt of spotmarkt. De consumentenprijs van tafelaardappelen volgt de prijsontwikkeling in de aardappelmarkt af boerderij. In de CPI zijn de uitslagen zijn kleiner. Dit komt doordat de aardappel maar een deel van de consumentenprijs vormt.

Verwerkte aardappelen worden veelal geleverd op contractbasis. Om een belangrijk deel van hun grondstofvoorziening zeker te stellen, bieden verwerkers en handelaren voorafgaand aan het teeltseizoen contracten aan. Ongeveer 75-80% van de aardappelen die de verwerkende industrie verwerkt, wordt vooraf gecontracteerd. De prijzen in deze contracten liggen dus vast en kunnen alleen wat stijgen door toenemende bewaarvergoedingen gedurende het afleverseizoen. Doordat verwerkers aardappelen op contract inkopen, kunnen ze relatief stabiele verkoopprijzen hanteren. Producentenprijzen zijn daardoor aanzienlijk minder volatiel dan de vrije af-boerderijprijzen.

Op de vrije markt worden naast tafelaardappelen ook de ‘overtonnen’ aardappelen (de aardappelen die boven de gecontracteerde volumes door de teler meegeleverd moeten worden) verhandeld. Op deze vrije markt worden de prijzen bepaald door vraag en aanbod in de belangrijkste aardappellanden in Noordwest-Europa: Nederland, Frankrijk, Duitsland en België. De spotmarktprijs kan heel volatiel zijn doordat een relatief klein deel van het geoogste volume via deze markt wordt verhandeld en daardoor oogstprognoses en slechte weersomstandigheden een vrij groot effect hebben op de prijsvorming op de vrije markt



Kies een keten
Contactpersoon
Elsje Oosterkamp
0317 484655
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties

• Gegevens over de PPI 2012-heden van CBS Statline (Indices van laatste 5 maanden zijn voorlopige gegevens). Basisjaar in deze monitor is 2020.
• Gegevens over de gebruikte PPI 2005-2012 van CBS Statline. Basisjaar is 2020
• Gegevens over de gebruikte CPI 2000-heden van CBS-Statline (indices van de laatste maand zijn voorlopige gegevens). Basisjaar in deze monitor is 2020.




Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



naar boven