Fosfaatbenutting op bodemniveau op akkerbouwbedrijven

De fosfaatbenuttingsgraad op akkerbouwbedrijven aangesloten bij het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) is in 2024 75% ofwel 11 procentpunten lager ten opzichte van de benutting in het voorgaande jaar (86%) en ook lager dan het langjarig gemiddelde van de 5 voorgaande jaren (85%). Van de akkerbouwbedrijven behaalde 25% een benuttingsgraad van ten minste 92% terwijl 75% van de akkerbouwbedrijven minstens 61% scoorde. Met het mestbeleid streeft men naar evenwichtsbemesting (inclusief een onvermijdbaar verlies van 5 kg fosfaat per ha) en het verlagen van hoge fosfaatbodemtoestanden.

Fosfaataanvoer toegenomen, benutting daalt: efficiëntie neemt af

Tussen 2006 en 2024 is de fosfaataanvoer op akkerbouwbedrijven gedaald van gemiddeld 82 naar 67 kg per ha, wat een afname is van 18%. Deze daling komt vooral door strengere fosfaatgebruiksnormen, die afhankelijk zijn van het grondgebruik en sinds 2010 ook van de fosfaattoestand van de bodem. In 2024 is de fosfaatafvoer relatief laag, gemiddeld 45 kg per ha. Over het algemeen is de fosfaatafvoer redelijk stabiel, hoewel er jaarlijkse schommelingen zijn door wisselende gewasopbrengsten en teeltomstandigheden. Dankzij de dalende aanvoer en stabiele afvoer is de fosfaatbenuttingsgraad op bodemniveau sterk gestegen: van 61% in 2006 naar 75% in 2024. Dit betekent dat een groter deel van de beschikbare fosfaat wordt omgezet in oogstbare gewassen, terwijl minder fosfaat in de bodem achterblijft als overschot. Hierdoor neemt de kans op fosfaatverlies naar grond- en oppervlaktewater af.

Variatie tussen regio’s en bedrijven

In 2024 ligt de benuttingsgraad bij 50% van de akkerbouwbedrijven tussen de 61% en 92%. Een kwart van de bedrijven scoort lager dan 61%, terwijl 25% boven de 92% uitkomt. In de Lössregio is de benutting zelfs 106%, doordat gewassen meer fosfaat opnemen dan er via meststoffen wordt aangevoerd; het verschil komt uit de bodemvoorraad. De benuttingsgraad in de Klei- en Zandregio ligt lager, met respectievelijk 73 en 77%. In alle regio’s is een daling van de benuttingsgraad zichtbaar in 2024. Door het natte voorjaar waren de gewasopbrengsten relatief laag en heeft daarmee de fosfaatafvoer ook relatief laag.