Stikstofbenutting op bodemniveau op akkerbouwbedrijven
Laatste update: 31 juli 2026 Update frequentie: Jaarlijks
Tussen 2019 en 2023 benutten akkerbouwbedrijven, binnen het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM), gemiddeld 53% van de stikstof die op hun bodem terechtkwam. In 2024 was dit duidelijk lager, met 48%. De benuttingsgraad in de Kleiregio was in 2024 met 44% het laagst ten opzichte van de andere regio’s. Bedrijven in de Lössregio hadden in 2024 een gemiddelde benuttingsgraad van 57%. De Zandregio zat daar tussenin met 54%.
Gemiddeld
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De gemiddelde benuttingsgraad van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven is in 2023 gedaald naar 48%. Dit is een daling ten opzichte van 2023 en ook duidelijk lager dan het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren (53%).
Spreiding
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van de benuttingsgraad van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven is in 2024 47%. Dit is duidelijk lager dan het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren (52%). Vijftig procent van de bedrijven heeft een benuttingsgraad tussen de 41% en 57%.
Aan- en afvoer
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof is in 2024 (231 kg stikstof per ha) vergelijkbaar met het voorgaande jaar. De afvoer van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven is in 2024 (107 kg stikstof per ha) lager dan het voorgaande jaar.
Regio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De gemiddelde stikstofbenutting op bodemniveau op akkerbouwbedrijven is het hoogst in de Lössregio en het laagst in de Kleiregio.
Uit de cijfers blijkt dat driekwart van de LMM-akkerbouwbedrijven een stikstofbenutting haalt van minstens 41%, terwijl een kwart boven de 57% uitkomt. Door gewassen zo efficiënt mogelijk stikstof te laten gebruiken, blijft er minder overschot in de bodem achter. Dit overschot kan namelijk deels of helemaal wegspoelen, wat schadelijk is voor het milieu. Een hoge benuttingsgraad helpt dus om deze risico’s te beperken. Echter, vanwege wisselende (weers)omstandigheden is het soms lastig om de bemesting op het goede moment uit te voeren en goede gewasopbrengsten te verkrijgen. Dit zorgt voor een lage stikstofafvoer, waardoor de benuttingsgraad daalt.
Lagere stikstofaanvoer
De afvoer van stikstof is in 2024 (107 kg stikstof per ha) lager in vergelijking met het vijfjarig gemiddelde van voorgaande jaren (2019-2023), terwijl de aanvoer van stikstof in 2024 (231 kg N per ha) vergelijkbaar is met het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren. De stikstofafvoer is wel vaker laag geweest, maar de stikstofaanvoer is over het algemeen vrij stabiel. De variatie in de benutting van stikstof op akkerbouwbedrijven wordt vooral veroorzaakt door variatie in de gerealiseerde gewasopbrengsten.Historisch gezien toont de stikstofafvoer een wisselend patroon. Droge of zeer natte jaren zoals 2018 en 2024 laten een lagere gewasafvoer zien, terwijl in betere jaren zoals 2017, 2019 en 2022 de afvoer juist hoger ligt. Dit benadrukt hoe sterk weersomstandigheden de stikstofbenutting via gewassen kunnen beïnvloeden. Daarnaast is het zaak de stikstofbehoefte in hoeveelheid en tijdstip zo passend mogelijk in te vullen met bemesting.
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De benuttingsgraad van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven in de Zandregio schommelt flink door de jaren heen: in 2024 is deze gemiddeld 54%.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De benuttingsgraad van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven in de Kleiregio schommelt flink door de jaren heen: in 2024 is deze gemiddeld 44%.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De benuttingsgraad van stikstof op bodemniveau op akkerbouwbedrijven in de Lössregio schommelt flink door de jaren heen: in 2024 is deze gemiddeld 57%.
Over de indicator
De stikstofbenuttingsgraad op bodemniveau beschrijft het percentage van de aanvoer op de bodem wat via de gewasoogst (benutbare afvoer) wordt afgevoerd. De aanvoer bestaat uit stikstof uit dierlijke meststoffen, kunstmest en overige organische meststoffen, uitgangsmateriaal (zaaizaad en pootgoed), mineralisatie, klaverbinding en depositie. De afvoer bestaat uit stikstof in het geoogste deel van het gras inclusief weide-, maai- en oogstverliezen, weidegras, mais en af te voeren akkerbouwgewassen.De benuttingsgraad op bodemniveau = afvoer in kg stikstof per ha/aanvoer in kg stikstof per ha keer 100%.
Onwaarschijnlijke uitkomsten worden niet meegenomen. Uitsluitend benuttingsgraden die maximaal 3 keer de standaardafwijking van het gemiddelde af liggen, zijn meegenomen.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor de indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische en duurzaamheidsgegevens.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken.