Fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven
Laatste update: 31 juli 2026 Update frequentie: Jaarlijks
Op de akkerbouwbedrijven binnen de doelpopulatie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM), is het fosfaatbodemoverschot met 21 kg per ha, 10 kilo hoger dan het voorgaande jaar. In de periode 2006 – 2014 heeft een flinke daling plaatsgevonden. Sindsdien is het relatief stabiel, hoewel er schommelingen optreden vanwege tegenvallende gewasopbrengsten door extreem weer.
Gemiddeld
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Sinds 2006 is het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven met 46% afgenomen tot 21 kg per ha in 2024.
Spreiding
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De spreiding in het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven bedroeg in 2024 6 tot 29 kg per ha (25-75 procentwaarden). De mediaan (middelste waarneming) bedroeg 20 kg fosfaat per ha.
Regio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
In de Kleiregio is het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven het hoogst, gevolgd door de Zandregio. In de Lössregio was het fosfaatbodemoverschot in 2023 negatief, maar in 2024 is dat weer positief.
Historische data
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
In de jaren negentig bedroeg het gemiddelde fosfaatbodemoverschot bijna 50 kg fosfaat per ha. De eerste jaren na de eeuwwisseling was dit niveau al fors gedaald naar 39 kg fosfaat per ha in 2006.
In de Kleiregio is in 2024 het fosfaatbodemoverschot gestegen naar 25 kg per ha, in de Zandregio naar 16 kg per ha en in de Lössregio naar 6 kg per ha).
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 15 kg per ha. De helft van het aantal akkerbouwbedrijven heeft in 2024 een fosfaatbodemoverschot tussen de -15 en +23 kg per ha.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 24 kg per ha. De helft van het aantal akkerbouwbedrijven heeft in 2024 een fosfaatbodemoverschot tussen de 15 en 33 kg per ha.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op akkerbouwbedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 -3 kg per ha. De helft van het aantal akkerbouwbedrijven heeft in 2024 een fosfaatbodemoverschot tussen de -7 en +15 kg per ha.
Dalende fosfaataanvoer door beleid
Onder invloed van aanscherpingen in het mestbeleid is de totale fosfaataanvoer per ha op akkerbouwbedrijven in de periode 2006-2024 met 23% afgenomen naar gemiddeld 66 kg per ha in 2024. Met name het kunstmestgebruik is flink gereduceerd, hoewel in de regio’s waar kunstmestgebruik sowieso al laag was (Zand- en Lössregio) ook een duidelijke afname in aanvoer van organische mest zichtbaar is.In de Zandregio lag de totale fosfaataanvoer in 2024 (63 kg fosfaat per ha) ongeveer 26% lager dan in 2006. In de Kleiregio was het verschil in aanvoer tussen 2006 en 2024 21% (2024: 69 kg fosfaat per ha) en in de Lössregio was dit zelfs 45% (2024: 49 kg fosfaat per ha).
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op akkerbouwbedrijven bedroeg in 2024 gemiddeld 66 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via organische mest. Ten opzichte van 2023 is sprake van een stijging.
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op akkerbouwbedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 gemiddeld 63 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via organische mest. Ten opzichte van 2023 is sprake van een stijging.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op akkerbouwbedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 gemiddeld 69 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via organische mest. Ten opzichte van 2023 is sprake van een stijging.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op akkerbouwbedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 gemiddeld 49 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via organische mest. Ten opzichte van 2023 is sprake van een flinke stijging.
Fosfaatafvoer wisselt jaarlijks, maar blijft over de jaren heen stabiel
De fosfaatafvoer op akkerbouwbedrijven is vrijwel volledig toe te wijzen aan de geoogste gewasdelen. Hierin treden jaarlijks wisselingen op (vanwege wisselende groeiomstandigheden), waardoor ook de fosfaatafvoer wisselt. In 2024 is de gemiddelde fosfaatafvoer 45 kg per ha en daarmee 9% lager dan het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren. Met uitzondering van de Zandregio is in alle regio’s de afvoer van fosfaat lager dan het voorgaande jaar. De fosfaatafvoer in de Lössregio is over het algemeen iets hoger in vergelijking met de Zand- en Kleiregio. Over de periode 2006-2024 was dit gemiddeld 53 kg fosfaat per ha, terwijl dit in zowel de Zand- als de Kleiregio 49 kg per ha was.Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op akkerbouwbedrijven bedroeg in 2024 gemiddeld 45 kg per ha, dit is ruim 2 kg per ha hoger dan in het voorgaande jaar (2023: 47 kg per ha). Deze afvoer bestaat volledig uit afvoer via plantaardige producten (gewassen).
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op akkerbouwbedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 gemiddeld 47 kg per ha, en bestaat volledig uit afvoer via plantaardige producten (gewassen). Dit is iets hoger dan in 2023.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op akkerbouwbedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 gemiddeld 44 kg per ha. Deze afvoer bestaat volledig uit afvoer via plantaardige producten (gewassen). Dit is lager dan in 2023.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op akkerbouwbedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 gemiddeld 43 kg per ha. Deze afvoer bestaat volledig uit afvoer via plantaardige producten (gewassen). Dit is lager dan in 2023.
Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en de afvoer en het fosfaatbodemoverschot per ha, uitgedrukt in kg fosfaat per ha. Het fosfaatbodemoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.De aanvoer van fosfaat bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. Aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van fosfaat bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. Afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. Daarmee is de variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten uitsluitend afhankelijk van de hoeveelheid afvoer. De indicator fosfaatbodemoverschot beschrijft de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. In tegenstelling tot stikstof is voor fosfaat het bodemoverschot gelijk aan het bedrijfsoverschot. Dat komt doordat voor fosfaat geen aanvoer van en afvoer naar de lucht en de bodem wordt verondersteld.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutaties van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer en andere).
- Dieren:Enkel de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Enkel de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutaties van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutaties van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutaties van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutaties van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor de indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische en duurzaamheidsgegevens.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken.