Fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet
In 2024 bedroeg het fosfaatbodemoverschot gemiddeld -3 kg per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet. Dit is aanzienlijk lager dan het gemiddelde van de voorgaande jaren (ongeveer 9 kg per ha). Over de gehele periode 2006 tot en met 2024 is een dalende trend zichtbaar. Deze daling wordt veroorzaakt door zowel een dalende trend in de fosfaataanvoer als een stijgende trend in de fosfaatafvoer per hectare. De omvang van het fosfaatbodemoverschot varieert de afgelopen jaren sterk. In 2022 was het overschot met 16 kg per ha aanzienlijk hoger dan het langjarig gemiddelde, terwijl het overschot in 2021, 2023 en 2024 met respectievelijk -4, -6 en -3 kg per ha juist aanzienlijk lager lag dan het langjarig gemiddelde.
Gemiddeld
Het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld -3 kg per ha.
Spreiding
De spreiding in het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 -17 tot 9 kg per ha (25-75-procentielwaarden). De mediaan (middelste waarneming) bedroeg -4 kg fosfaat per ha.
Regio
In alle regio’s fluctueert het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet sterk in de afgelopen jaren. Alleen in de Zandregio Midden/Zuid is het fosfaatbodemoverschot in 2024 kleiner dan 0 (gemiddeld -12 kg per ha).
Fosfaatbodemoverschot daalt na piek in 2022
In 2023 en 2024 was het gemiddelde fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet met respectievelijk -6 en -3 kg per ha aanzienlijk lager dan het relatief hoge overschot van 16 kg per ha in 2022. Over de gehele periode 2006 tot en met 2024 vertoont het fosfaatbodemoverschot een dalende trend. Vanaf 2014 is de gemiddelde fosfaatafvoer per hectare regelmatig hoger dan de aanvoer, wat duidt op netto fosfaatonttrekking aan de bodem. Dit was het geval in 2014, 2016, 2021, 2023 en 2024. Het relatief hoge overschot in 2022 werd mede veroorzaakt door minder gunstige weersomstandigheden, waardoor de fosfaatopbrengst per ha grasland laag was. In 2023 en 2024 zorgden betere groeiomstandigheden voor meer fosfaatonttrekking op grasland. De spreiding in fosfaatbodemoverschot per ha blijft groot over de jaren.Het fosfaatbodemoverschot was in 2024 het laagst in de regio Zand Midden/Zuid, met gemiddeld -12 kg per ha. In alle andere regio’s lag het fosfaatbodemoverschot gemiddeld op het niveau van evenwichtsbemesting, met afgerond 0 of 1 kg per ha.
Zandregio - Midden/Zuid
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Midden/Zuid bedroeg in 2024 -11 kg per ha. De helft van de bedrijven in de regio Zand Midden/Zuid van het derogatiemeetnet had in 2024 een fosfaatbodemoverschot van tussen de -25 en -1 kg per ha.
Zandregio - Noord
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op de bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Noord bedroeg in 2024 0 kg per ha. De helft van de bedrijven in de regio Zand Noord van het derogatiemeetnet had in 2024 een fosfaatbodemoverschot van tussen de -15 en 8 kg per ha.
Kleiregio
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2024 0 kg per ha. De helft van de bedrijven in de Kleiregio van het derogatiemeetnet had in 2024 een fosfaatbodemoverschot van tussen de -12 en 12 kg per ha.
Veenregio
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2024 1 kg per ha. De helft van de bedrijven in de Veenregio van het derogatiemeetnet had in 2024 een fosfaatbodemoverschot van tussen de -10 en 13 kg per ha.
Lössregio
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2024 5 kg per ha. De helft van de bedrijven in de Lössregio van het derogatiemeetnet had in 2024 een fosfaatbodemoverschot van tussen de -14 en 19 kg per ha.
Voer grootste fosfaataanvoerpost, aanvoer fosfaatkunstmest naar 0
Over de gehele periode 2006 tot en met 2024 is er een dalende trend in de totale fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet. In 2023 en 2024 bedroeg de totale fosfaataanvoer gemiddeld respectievelijk 73 en 76 kg per ha, ten opzichte van 85 kg per ha in 2022. Net als in voorgaande jaren kwam het grootste deel van de aanvoer uit voer (gemiddeld 69 kg per ha in 2024). De overige aanvoer (via organische mest, dieren en overige producten) was beperkt, en was samen goed voor 7 kg per ha in 2024. De lagere fosfaataanvoer in 2023 en 2024 ten opzichte van 2022 is vooral toe te schrijven aan minder fosfaataanvoer via voer.Het gebruik van fosfaatkunstmest is sinds 2015 afgerond 0. In 2006 werd gemiddeld nog 11 kg fosfaatkunstmest per ha gebruikt. In 2009 was dit al gedaald tot 3 kg per ha. Door aanscherping van de fosfaatgebruiksnormen hebben de bedrijven in het derogatiemeetnet er steeds meer voor gekozen om de fosfaatgebruiksruimte in te vullen met dierlijke mest. Sinds 2014 is het gebruik van fosfaatkunstmest op bedrijven met derogatie niet meer toegestaan. Het jaar 2014 was daarbij een overgangsjaar, waarin het gebruik van fosfaatkunstmest onder voorwaarden nog mogelijk was.
In de regio Zand Noord kwam de fosfaataanvoer in 2024 uit op 63 kg per ha. De fosfaataanvoer in Zand Midden/Zuid was in 2024 met gemiddeld 91 kg per ha veel hoger dan in de noordelijke zandgebieden. In de andere drie regio’s werd er in 2024 71 kg per ha aangevoerd.
Nederland
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 76 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Zandregio - Midden/Zuid
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Midden/Zuid bedroeg in 2024 gemiddeld 91 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Zandregio - Noord
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Noord bedroeg in 2024 gemiddeld 63 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Kleiregio
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2024 gemiddeld 71 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Veenregio
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2024 gemiddeld 71 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Lössregio
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2024 gemiddeld 71 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Fosfaatafvoer in 2024 op hetzelfde niveau als in 2023
Fosfaat wordt afgevoerd in de vorm van dierlijke producten, organische mest, dieren en plantaardige producten. In 2024 bleef de totale fosfaatafvoer met gemiddeld 78 kg per ha op het niveau van het jaar 2023. In 2022 was de totale fosfaatafvoer met 68 kg per ha lager. De afvoer via plantaardige producten was in 2022 met gemiddeld 2 kg per ha relatief laag als gevolg van minder groeizame weersomstandigheden.Over de periode 2006 tot en met 2024 is een stijgende trend zichtbaar in de totale fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet. De afvoer was in 2024 het hoogst in de regio Zand Midden/Zuid met 102 kg per ha, gevolgd door de Klei-, Veen-en Lössregio met 70 of 71 kg per ha en de regio Zand Noord met 63 kg per ha.
Nederland
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 78 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Zandregio - Midden/Zuid
De fosfaatafvoer op bedrijven in de regio Zand Midden/Zuid van het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 102 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Zandregio - Noord
De fosfaatafvoer op bedrijven in de regio Zand Noord van het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 63 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Kleiregio
De fosfaatafvoer op bedrijven in de Kleiregio van het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 71 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Veenregio
De fosfaatafvoer op bedrijven in de Veenregio van het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 70 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Lössregio
De fosfaatafvoer op bedrijven in de Lössregio van het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 gemiddeld 70 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
De resultaten op deze pagina zijn berekend op basis van gegevens van juni 2024, hetzelfde peilmoment als het basismeetnet van LMM. Dit is na het verschijnen van de rapportage ‘Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie in 2024’(externe link). Daardoor kunnen de uitkomsten beperkt afwijken van de cijfers zoals gepubliceerd in hiervoor genoemde rapportage.
Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en afvoer en het fosfaatbedrijfsoverschot per ha uitgedrukt in kg fosfaat per ha. Het fosfaatbedrijfsoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.De aanvoer van fosfaat bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. De aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van fosfaat bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. De afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. De variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten is dus uitsluitend afhankelijk van de afgevoerde hoeveelheid. De indicator fosfaatbedrijfsoverschot beschrijft de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer, etc.).
- Dieren:Alleen de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Alleen de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen, niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor de indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet (BIN) van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische zaken en duurzaamheid.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken. Voor het derogatiemeetnet geldt specifiek de voorwaarde dat bedrijven zich voor derogatie hebben aangemeld. De getoonde informatie is afkomstig van de bedrijven in het derogatiemeetnet.