Stikstofbedrijfsoverschot op derogatiebedrijven
Laatste update: 18 december 2025 Update frequentie: Jaarlijks
Het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet is in 2023 is gedaald naar 138 kg per ha. Ten opzichte van 2022 steeg de afvoer van stikstof met 27 kg per ha, terwijl de stikstofaanvoer per ha juist daalde met 14 kg per ha.
Stikstofbedrijfsoverschot gedaald in 2023
Het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet laat de laatste 6 jaar een wisselend beeld zien. In 2023 daalde het overschot fors naar 138 kg N per ha, het laagste niveau ooit in de gehele periode sinds 2006. In 2018 was het gemiddelde stikstofbedrijfsoverschot juist het hoogst in de gehele periode 2006 tot en met 2023. De weersomstandigheden, bijvoorbeeld zeer droog weer in 2018 in vrijwel heel Nederland en juist gunstige groeiomstandigheden in 2021 en 2023, lijken van invloed te zijn geweest op deze schommelingen.Gemiddeld
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Op bedrijven in het derogatiemeetnet fluctueert het stikstofbedrijfsoverschot per ha (het verschil tussen de aan- en afvoer van stikstof) sterk na 2017 en bedroeg in 2023 138 kg per ha.
Spreiding
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 134 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 99 en 178 kg per ha.
Regio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Melkveebedrijven in de Kleiregio hebben in 2023 gemiddeld het hoogste stikstofbedrijfsoverschot.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Midden/Zuid bedroeg in 2023 135 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 101-177 kg per ha.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Noord bedroeg in 2023 138 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 103-162 kg per ha.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2023 165 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 127-212 kg per ha.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2023 112 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 78-160 kg per ha.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2023 109 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een stikstofbedrijfsoverschot dat in 2023 lag tussen de 98-117 kg per ha.
Stikstofaanvoer in 2023 gedaald
In 2023 lag de gemiddelde aanvoer van stikstof per ha op 333 kg. Dat is lager dan de aanvoer in 2022 van 347 kg per ha. De grootste stikstofaanvoerposten op de bedrijven in het derogatiemeetnet zijn voer en kunstmest. De stikstofaanvoer via voer nam in 2023 af met 16 kg per ha ten opzichte van 2022 tot 201 kg per ha. De stikstofaanvoer uit kunstmest nam in 2023 toe met 3 kg per ha ten opzichte van het voorgaande jaar naar 120 kg. De bijdrage van organische mest, dieren en plantaardige producten aan de totale stikstofaanvoer was in alle jaren van beperkt belang. In 2023 ging het in totaal om 12 kg per ha.De stikstofaanvoer via voer was net als in eerdere jaren in 2023 het hoogst in de regio Zand Midden/Zuid met 383 kg per ha, gevolgd door de regio’s Klei, Löss, Zand Noord en Veen. De stikstofaanvoer via kunstmest was het hoogst in de Kleiregio, met 140 kg per ha, terwijl de Lössregio de laagste aanvoer via kunstmest liet zien, met 99 kg per ha.
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Zand Midden/Zuid bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Zand Noord bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Stikstofafvoer in 2023 gestegen na daling in 2022
In 2023 steeg de totale stikstofafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet naar 196 kg per ha, na een daling in 2022 naar 169 kg per ha. Over de periode 2006-2023 is er een stijgende trend zichtbaar, vooral na een sterke toename tussen 2013 (139 kg per ha) en 2017 (196 kg per ha). De dalingen in 2018 en 2022 werden veroorzaakt door een fors lagere afvoer van plantaardige producten (ruwvoer) door lagere graslandopbrengsten. In 2023 nam de afvoer van plantaardige producten weer toe tot 26 kg per ha, vergelijkbaar met het groeizame jaar 2021 (27 kg per ha).De grootste stikstofafvoerpost in het derogatiemeetnet betreft in alle jaren de afvoer via dierlijke producten, met name melk. In 2023 bedroeg deze afvoer 90 kg per ha, een stijging ten opzichte van 86 kg per ha in 2022 en 2021. De afvoer via organische mest nam ook toe, van 49 kg per ha in 2022 naar 59 kg per ha in 2023, waarmee het niveau van de jaren 2015-2017 wordt benaderd.
Regionaal was de afvoer in 2023 het hoogst in de regio Zand Midden/Zuid, met 248 kg per ha, op afstand gevolgd door de Lössregio, met 188 kg per ha. De laagste stikstofafvoer werd wederom gemeten in Zand Noord, met 162 kg per ha. De hoge stikstofafvoer via organische mest in de regio Zand Midden/Zuid (2023: 85 kg per ha) is het gevolg van enerzijds de hoge intensiteit en anderzijds van de regelgeving, waarbij vanaf 2014 bij derogatie nog maximaal 230 kg stikstof per ha uit dierlijke mest mag worden aangewend op zandgrond in de provincies Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg in plaats van 250 kg stikstof. In 2023 zijn deze stikstofnormen voor het gebruik van dierlijke mest verder verlaagd als gevolg van de afbouw van derogatie en de aanwijzing van met nutriënten verontreinigde gebieden.
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor bijna de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor 40% uit afvoer van dierlijke producten.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor ruim de helft de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor ruim de helft uit afvoer van dierlijke producten. De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor ongeveer de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor 46% uit afvoer van dierlijke producten.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat voor bijna de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en de afvoer van stikstof en het stikstofbedrijfsoverschot, uitgedrukt in kg stikstof per ha. Het stikstofbedrijfsoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau.De aanvoer van stikstof bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. Aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van stikstof bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. Afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. Daarmee is de variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten uitsluitend afhankelijk van de hoeveelheid afvoer.
De indicator stikstofbedrijfsoverschot betreft het saldo van de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer en andere).
- Dieren:Enkel de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Enkel de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor beide indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische en duurzaamheidsgegevens.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken. Voor het derogatiemeetnet geldt specifiek de voorwaarde dat bedrijven zich voor derogatie hebben aangemeld. De getoonde informatie is afkomstig van de bedrijven in het derogatiemeetnet.