Stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet
Het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet is in 2024 gestegen naar 164 kg per ha. Ten opzichte van 2023 daalde de afvoer van stikstof met 6 kg per ha, terwijl de stikstofaanvoer per ha juist toenam met 24 kg per ha.
Stikstofbedrijfsoverschot gestegen in 2024
Het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet laat de laatste zeven jaar een wisselend beeld zien. In 2024 steeg het overschot naar 164 kg N per ha, terwijl het stikstofbedrijfsoverschot in 2023 nog op het laagste niveau ooit lag in de gehele periode sinds 2006. In 2018 was het gemiddelde stikstofbedrijfsoverschot met 192 kg per ha juist het hoogst in de gehele periode 2006 tot en met 2024. De weersomstandigheden, bijvoorbeeld zeer droog weer in vrijwel geheel Nederland in 2018 en juist gunstige groeiomstandigheden in 2021 en 2023, lijken van invloed te zijn geweest op deze schommelingen.Gemiddeld
Op bedrijven in het derogatiemeetnet fluctueert het stikstofbedrijfsoverschot per ha (het verschil tussen de aan- en afvoer van stikstof) sterk na 2017. In 2024 bedroeg het 164 kg per ha.
Spreiding
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2024 153 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 106 en 188 kg per ha.
Regio
Melkveebedrijven in de Kleiregio hebben in 2024 gemiddeld het hoogste stikstofbedrijfsoverschot: 209 kg per ha.
Zandregio - Midden/Zuid
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Midden/Zuid bedroeg in 2024 143 kg per ha. De helft van de bedrijven in deze regio heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 105-176 kg per ha.
Zandregio - Noord
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Noord bedroeg in 2024 147 kg per ha. De helft van de bedrijven in deze regio heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 105-168 kg per ha.
Kleiregio
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2024 193 kg per ha. De helft van de bedrijven in deze regio heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 138-239 kg per ha.
Veenregio
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2024 141 kg per ha. De helft van de bedrijven in deze regio heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 100-180 kg per ha.
Lössregio
De mediaan (middelste waarneming) van het stikstofbedrijfsoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2024 102 kg per ha. De helft van de bedrijven in deze regio heeft in 2024 een stikstofbedrijfsoverschot van tussen de 67-148 kg per ha.
Stikstofaanvoer in 2024 gestegen
In 2024 lag de gemiddelde aanvoer van stikstof per ha op 348 kg. Dat is meer dan de aanvoer in 2023 (324 kg per ha). De grootste stikstofaanvoerposten op de bedrijven in het derogatiemeetnet zijn voer en kunstmest. De stikstofaanvoer via voer nam in 2024 toe met 17 kg per ha (ten opzichte van 2023) tot 212 kg per ha. De stikstofaanvoer uit kunstmest nam in 2024 toe met 7 kg per ha ten opzichte van het voorgaande jaar, naar 125 kg. De bijdrage van organische mest, dieren en plantaardige producten aan de totale stikstofaanvoer was in alle jaren van beperkt belang. In 2024 ging het in totaal om 12 kg per ha.De stikstofaanvoer via voer was net als in eerdere jaren in 2024 het hoogst in de regio Zand Midden/Zuid, met 257 kg per ha, gevolgd door de regio’s Klei, Löss, Veen en Zand Noord. De stikstofaanvoer via kunstmest was in 2024 het hoogst in de Kleiregio, met 150 kg per ha, terwijl de Lössregio de laagste aanvoer via kunstmest liet zien met 92 kg per ha.
Nederland
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Zandregio - Midden/Zuid
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Midden/Zuid bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Zandregio - Noord
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de regio Zand Noord bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Kleiregio
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Veenregio
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Lössregio
De aanvoer van stikstof per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bestaat voor het grootste gedeelte uit voer en kunstmest.
Stikstofafvoer in 2024 gedaald na stijging in 2023
In 2024 daalde de totale stikstofafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet naar 185 kg per ha, na een stijging in 2023 naar 191 kg per ha. Over de periode 2006tot en met 2024 is er een stijgende trend zichtbaar, vooral na een sterke toename tussen 2013 (143 kg per ha) en 2017 (194 kg per ha). De dalingen in 2018 en 2022 werden veroorzaakt door een aanzienlijk lagere afvoer van plantaardige producten (ruwvoer) door lagere graslandopbrengsten. In 2023 nam de afvoer van plantaardige producten toe tot 26 kg per ha, net als in het groeizame jaar 2021 (27 kg per ha).De grootste stikstofafvoerpost in het derogatiemeetnet betreft in alle jaren de afvoer via dierlijke producten, met name melk. In 2023 en 2024 bedroeg deze afvoer 88 kg per ha. De afvoer via organische mest neemt de laatste jaren weer geleidelijk toe, van 46 kg per ha in 2021 naar 65 kg per ha in 2024.
De totale stikstofafvoer per ha was in 2024 het hoogst in de regio Zand Midden/Zuid met 239 kg per ha, op afstand gevolgd door de Lössregio met 181 kg per ha. De laagste stikstofafvoer vond plaats in Zand Noord, met 146 kg per ha. De hoge stikstofafvoer via organische mest in de regio Zand Midden/Zuid (2024: 91 kg per ha) is het gevolg van enerzijds de hoge intensiteit en anderzijds de regelgeving, waarbij er vanaf 2014 bij derogatie nog maximaal 230 kg stikstof per ha uit dierlijke mest mag worden aangewend op zandgrond in de provincies Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg, in plaats van 250 kg stikstof. In 2023 en 2024 zijn deze stikstofnormen voor het gebruik van dierlijke mest verder verlaagd als gevolg van de afbouw van derogatie en de aanwijzing van met nutriënten verontreinigde gebieden.
Nederland
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor ongeveer de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Zandregio - Midden/Zuid
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor 41% uit afvoer van dierlijke producten.
Zandregio - Noord
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor 56% uit afvoer van dierlijke producten.
Kleiregio
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor ongeveer de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Veenregio
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor de helft uit afvoer van dierlijke producten.
Lössregio
De afvoer op de stikstofbedrijfsbalans bestaat in 2024 voor ongeveer de helft uit afvoer van dierlijke producten.
De resultaten op deze pagina zijn berekend op basis van gegevens van juni 2024, hetzelfde peilmoment als het basismeetnet van LMM. Dit is na het verschijnen van de rapportage ‘Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie in 2024’(externe link). Daardoor kunnen de uitkomsten beperkt afwijken van de cijfers zoals gepubliceerd in hiervoor genoemde rapportage.
Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en de afvoer van stikstof en het stikstofbedrijfsoverschot, uitgedrukt in kg stikstof per ha. Het stikstofbedrijfsoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau.De aanvoer van stikstof bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. De aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van stikstof bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen, en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. De afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. Dit wil zeggen dat de variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten uitsluitend afhankelijk is van de afgevoerde hoeveelheid.
De indicator stikstofbedrijfsoverschot betreft het saldo van de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer en andere).
- Dieren:Alleen de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Alleen de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen, niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor deze indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet (BIN) van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische zaken en duurzaamheid.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen worden getoond. Voor deze bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken. Voor het derogatiemeetnet geldt specifiek de voorwaarde dat de bedrijven zich voor derogatie hebben aangemeld. De getoonde informatie is afkomstig van de bedrijven in het derogatiemeetnet.