Fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven
Laatste update: 18 december 2025 Update frequentie: Jaarlijks
Melkveebedrijven waarop het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) betrekking heeft, hadden in 2024 gemiddeld een fosfaattekort van ongeveer 3 kg fosfaat per ha dat vergelijkbaar is met de jaren 2016 en 2017. Een tekort betekent dat er per saldo fosfaat onttrokken is aan de bodem. In vergelijking met het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren (2 kg fosfaat per ha) was het overschot in 2024 ongeveer 5 kg fosfaat per ha lager. Op de Veenregio na was in alle grondsoortregio’s een stijging van het fosfaatbodemoverschot zichtbaar in 2024 ten opzichte van het voorgaande jaar. In de Veenregio was het fosfaatbodemoverschot vergelijkbaar met het voorgaande jaar. In de Lössregio was het overschot 5 kg fosfaat per ha en in de Zandregio was er sprake van een tekort -5 kg fosfaat per ha.
Gemiddeld
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in 2024 bedroeg -3 kg per ha. De afvoer van fosfaat was groter dan de aanvoer waardoor een tekort ontstond. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Spreiding
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De spreiding in het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in 2024 bedroeg -11 tot 4 kg per ha (25-75-procentwaarden). De mediaan (middelste waarneming) bedroeg -3 kg fosfaat per ha. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Regio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
In alle regio’s ontwikkelde het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven van een overschot in 2022 naar een tekort in 2023. In 2024 schommelde het overschot rond de nullijn. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Historische data
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
In de jaren negentig bedroeg het gemiddelde fosfaatbodemoverschot bijna 60 kg fosfaat per ha. De eerste jaren na de eeuwwisseling was dit niveau al bijna gehalveerd.
De mediaan van het fosfaatbodemoverschot van melkveebedrijven in de Lössregio bedroeg 3 kg fosfaat per ha in 2024. De spreiding (25-75-procentwaarde) rondom dit gemiddelde was -5 tot 17 kg fosfaat per ha, waarbij 50% van de melkveebedrijven in de Lössregio een overschot had tussen beide genoemde waarden. In de Zandregio was het mediaan fosfaatbodemoverschot -5 kg per ha met een spreiding van -15 tot 3 kg per ha. Voor de melkveebedrijven in de Kleiregio bedroeg het mediaan fosfaatbodemoverschot 0 kg fosfaat per ha. De spreiding in de Kleiregio was -6 tot 6 kg fosfaat per ha en -10 tot 4 kg fosfaat per ha voor de Veenregio (mediaan: -3 kg fosfaat per ha).
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 -5 kg per ha. De helft van het aantal melkveebedrijven heeft een fosfaatbodemoverschot wat in 2023 lag tussen de -15 tot 3 kg per ha. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 0 kg per ha. De helft van het aantal melkveebedrijven heeft een fosfaatbodemoverschot wat in 2023 lag tussen de -6 tot 6 kg per ha. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in de Veenregio bedroeg in 2024 -3 kg per ha. De helft van het aantal melkveebedrijven heeft een fosfaatbodemoverschot wat in 2023 lag tussen de -10 tot 4 kg per ha. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op melkveebedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 3 kg per ha. De helft van het aantal melkveebedrijven heeft een fosfaatbodemoverschot wat in 2023 lag tussen de -5 tot 17 kg per ha. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Aanvoer van fosfaatkunstmest is sterk gedaald
In de periode 2006-2024 is de fosfaataanvoer uit kunstmest afgenomen. In de laatste 10 jaren gebruikten melkveehouders nog nauwelijks fosfaatkunstmest. Dat komt vooral omdat vanaf 2014 het gebruik van fosfaatkunstmest niet meer is toegestaan op bedrijven met derogatie. Echter, niet alle melkveebedrijven maken gebruik van derogatie. Fosfaat wordt op melkveebedrijven vooral aangevoerd via het voer (in 2024: 94% van het totaal). Daarnaast is er aanvoer van fosfaat via organische mest en dieren. De totale aanvoer in 2024 was ongeveer 2 kg fosfaat per ha hoger dan het gemiddelde van de vijf voorgaande jaren.Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op melkveebedrijven bedroeg in 2024 gemiddeld 68 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via voedermiddelen. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op melkveebedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 gemiddeld 75 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via voedermiddelen. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op melkveebedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 gemiddeld 66 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via voedermiddelen. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op melkveebedrijven in de Veenregio bedroeg in 2024 gemiddeld 55 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via voedermiddelen. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op melkveebedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 gemiddeld 64 kg per ha en bestaat grotendeels uit aanvoer via voedermiddelen. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
De gemiddelde aanvoer van fosfaat op melkveebedrijven bedroeg ongeveer 68 kg fosfaat per ha in 2024. Dit is een stijging van ongeveer 2 kg fosfaat per ha ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit is vooral toe te schrijven aan een hoger verbruik van aangekochte voedermiddelen. Tegenvallende opbrengsten van de eigen maisteelt, leidden tot meer voeraankoop. In 2024 was de grasopbrengst op een enigszins gemiddeld niveau. De aanvoer van fosfaat op melkveebedrijven was in 2024 het hoogst op melkveebedrijven in de Zandregio (75 kg per ha) en het laagst bij melkveebedrijven in de Veenregio (55 kg per ha). De Lössregio is de enige regio met een toename van de fosfaataanvoer per ha in de periode 2006-2020, alhoewel er wel fluctuaties zijn tussen jaren. Vooral de hoeveelheid fosfaat uit voer werd hoger door de intensivering van de melkveebedrijven sinds 2006 in die regio. In de andere regio’s steeg de fosfaataanvoer uit veevoer minder fors en dit ging gepaard met een daling van fosfaatkunstmest.
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Het aandeel dierlijke producten in de fosfaatafvoer op melkveebedrijven in de periode 2006-2024 is in veel jaren meer dan 50% en bedroeg in 2024 gemiddeld 52% (37 kg fosfaat per ha). Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Zandregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op melkveebedrijven in de Zandregio bedroeg in 2024 gemiddeld 80 kg per ha en bestaat voor 49% uit afvoer van dierlijke producten. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op melkveebedrijven in de Kleiregio bedroeg in 2024 gemiddeld 68 kg per ha en bestaat grotendeels uit de afvoer van dierlijke producten. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op melkveebedrijven in de Veenregio bedroeg in 2024 gemiddeld 58 kg per ha en bestaat grotendeels uit de afvoer van dierlijke producten. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op melkveebedrijven in de Lössregio bedroeg in 2024 gemiddeld 60 kg per ha en bestaat grotendeels uit de afvoer van dierlijke producten. Het jaar 2024 betreft voorlopige gegevens.
Fosfaatafvoer in 2024 71 kg per ha
Melkveebedrijven in de Zandregio hadden naast een relatief hoge aanvoer ook een hoge afvoer van fosfaat. In 2024 was de afvoer van fosfaat op melkveebedrijven in de Zandregio gemiddeld 80 kg per ha. Ten opzichte van 2023 is de afvoer van fosfaat vergelijkbaar. In de Veenregio was de afvoer van fosfaat in 2024 gemiddeld ongeveer 58 kg per ha. De afvoer van fosfaat in de Klei- en Lössregio zat ertussenin met respectievelijk 68 en 60 kg per ha. Bedrijven voeren fosfaat vooral af via de levering van dierlijke producten (zoals melk) en met organische mest. De fosfaatafvoer via melk daalde iets door de dalende melkproductie per ha. De afvoer van organische mest was vooral in de laatste jaren hoger door de verdergaande intensivering en de aanscherping van de fosfaatgebruiksnormen in 2015. Ondanks een gemiddeld lagere melkproductie per ha in 2024 was de afvoer van organische mest in dat jaar hoger dan in 2023. Reden is de verdere afbouw van de derogatie. In alle regio’s vond zowel aanvoer als afvoer van organische mest plaats. Afvoer van fosfaat via dieren is van gering belang op melkveebedrijven (gemiddeld 10% in 2024). Fosfaatafvoer via plantaardige producten is in alle regio’s van belang, maar fluctueert wel op basis van de gewasgroei in de verschillende jaren. Deze afvoer kan bestaan uit de verkoop van producten of uit producten die aan de voorraad zijn toegevoegd (per saldo een hogere eindvoorraad dan beginvoorraad).Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en de afvoer en het fosfaatbodemoverschot per ha uitgedrukt in kg fosfaat per ha. Het fosfaatbodemoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.De aanvoer van fosfaat bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. Aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van fosfaat bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. Afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. Daarmee is de variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten uitsluitend afhankelijk van de hoeveelheid afvoer. De indicator fosfaatbodemoverschot beschrijft de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. In tegenstelling tot stikstof is voor fosfaat het bodemoverschot gelijk aan het bedrijfsoverschot. Dat komt doordat voor fosfaat geen aanvoer van en afvoer naar de lucht en de bodem wordt verondersteld.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer en andere).
- Dieren:Enkel de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Enkel de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor beide indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische en duurzaamheidsgegevens.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken.