Fosfaatbodemoverschot op derogatiebedrijven
Laatste update: 18 december 2025 Update frequentie: Jaarlijks
In 2023 bedroeg het fosfaatbodemoverschot gemiddeld -5 kg per ha op bedrijven in het derogatiemeetnet. Dit ligt aanzienlijk lager dan het gemiddelde van voorgaande jaren van ongeveer 10 kg per ha. Over de gehele periode 2006 tot en met 2023 is een dalende trend zichtbaar. De verschillen tussen recente jaren zijn groot. In 2022 was het overschot met 16 kg per ha juist aanzienlijk hoger dan het langjarig gemiddelde, terwijl het overschot in 2021 en 2023 met respectievelijk -4 en -5 kg per ha aanzienlijk lager lag dan het langjarig gemiddelde. De daling in 2023 ten opzichte van 2022 is het gevolg van een lagere fosfaataanvoer in combinatie met een hogere fosfaatafvoer. De groeiomstandigheden voor gras waren in 2023 beter dan in 2022. Hierdoor nam de fosfaatafvoer via gewassen toe, wat mede verklaart waarom het fosfaatbodemoverschot in 2023 negatief was (-5 kg per ha), na het positieve overschot in 2022 (16) door lagere afvoer als gevolg van droogte.
Gemiddeld
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
Het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld -5 kg per ha.
Spreiding
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De spreiding in het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 -19 tot 6 kg per ha (25-75-procentwaarden). De mediaan (middelste waarneming) bedroeg -7 kg fosfaat per ha.
Regio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
In alle regio’s fluctueert het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet sterk in de afgelopen jaren.
Fosfaatbodemoverschot daalt na piek in 2022
In 2023 was het gemiddelde fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet -5 kg per ha en daarmee aanzienlijk lager lag dan het relatief hoge overschot van 16 kg per ha in 2022. Over de gehele periode 2006-2023 vertoont het fosfaatbodemoverschot een dalende trend. Vanaf 2014 is de gemiddelde fosfaatafvoer per hectare regelmatig hoger dan de aanvoer, wat duidt op netto fosfaatonttrekking aan de bodem. Dit was het geval in 2014, 2016, 2017, 2021 en in 2023. Het relatief hoge overschot in 2022 werd mede veroorzaakt door minder gunstige weersomstandigheden, waardoor de fosfaatopbrengst per ha grasland laag was. In 2023 zorgden betere groeiomstandigheden voor meer fosfaatonttrekking op grasland. De spreiding in fosfaatbodemoverschot per ha blijft groot over de jaren.Het fosfaatbodemoverschot was in 2023 het laagst in de lössregio, met gemiddeld -13 kg per ha, en het hoogst in Zand Noord met 3 kg per ha.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Midden/Zuid bedroeg in 2023 -9 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een fosfaatbodemoverschot dat in 2023 lag tussen de -22 tot 3 kg per ha.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op de bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Noord bedroeg in 2023 4 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een fosfaatbodemoverschot dat in 2023 lag tussen de -11 tot 16 kg per ha.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2023 -8 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een fosfaatbodemoverschot dat in 2023 lag tussen de -18 tot 4 kg per ha.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2023 -7 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een fosfaatbodemoverschot dat in 2023 lag tussen de -16 tot 7 kg per ha.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De mediaan (middelste waarneming) van het fosfaatbodemoverschot op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2023 -18 kg per ha. De helft van de bedrijven in het derogatiemeetnet heeft een fosfaatbodemoverschot dat in 2023 lag tussen de -21 tot -3 kg per ha.
Voer grootste fosfaataanvoerpost, aanvoer fosfaatkunstmest naar 0
Over de gehele periode 2006-2023 is er een dalende trend in de totale fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet. In 2023 bedroeg de totale fosfaataanvoer gemiddeld 75 kg per ha, een daling ten opzichte van 85 kg per ha in 2022, en daarmee onder het langjarig gemiddelde (2006-2022) van 80 kg per ha. Net als in voorgaande jaren kwam het grootste deel van de aanvoer uit voer, gemiddeld 69 kg per ha. De overige aanvoer via organische mest, dieren en overige producten was beperkt en samen goed voor 6 kg per ha. De daling in 2023 is vooral toe te schrijven aan minder fosfaataanvoer via voer.Het gebruik van fosfaatkunstmest is sinds 2015 afgerond 0 (met uitzondering van 2020 met afgerond 1 kg per ha). In 2006 werd gemiddeld nog 11 kg fosfaatkunstmest per ha gebruikt, in 2009 was dit gedaald tot 3 kg per ha. Door aanscherping van de fosfaatgebruiksnormen hebben de bedrijven in het derogatiemeetnet er steeds meer voor gekozen om de fosfaatgebruiksruimte in te vullen met dierlijke mest. Vanaf 2014 is het gebruik van fosfaatkunstmest op bedrijven met derogatie niet meer toegestaan. 2014 was daarbij een overgangsjaar, waarin gebruik onder voorwaarden nog mogelijk was.
In de regio Zand Noord kwam de fosfaataanvoer in 2023 uit op 67 kg per ha. De fosfaataanvoer in Zand Midden/Zuid was in 2023 met gemiddeld 96 kg per ha veel hoger dan in de noordelijke zandgebieden. In de andere regio’s werd in 2023 65-67 kg per ha aangevoerd.
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 75 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Midden/Zuid bedroeg in 2023 gemiddeld 96 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in Zand Noord bedroeg in 2023 gemiddeld 67 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Kleiregio bedroeg in 2023 gemiddeld 65 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Veenregio bedroeg in 2023 gemiddeld 66 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaataanvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet in de Lössregio bedroeg in 2023 gemiddeld 66 kg per ha en bestond grotendeels uit aanvoer via voer.
Fosfaatafvoer toegenomen in 2023
Fosfaatafvoer vindt plaats in de vorm van dierlijke producten, organische mest, dieren en plantaardige producten. In 2023 steeg de totale fosfaatafvoer naar gemiddeld 81 kg per ha, een toename van afgerond 13 kg per ha ten opzichte van 2022. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van een hogere afvoer via plantaardige producten, die toenam door betere gewasopbrengsten in een relatief groeizaam jaar. De afvoer van fosfaat via dierlijke producten nam ten opzichte van 2022 met enkele kilogrammen toe naar 37 kg per ha.Over de periode 2006-2023 is een stijgende trend zichtbaar in de totale fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet. De afvoer was in 2023 het hoogst in Zand Midden/Zuid met 103 kg per ha, gevolgd door de Lössregio met 80 kg per ha, de Klei- en Veenregio met 73 kg per ha en de regio Zand Noord met 64 kg per ha.
Nederland
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 81 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Zandregio - Midden/Zuid
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 103 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Zandregio - Noord
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 64 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Kleiregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 73 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Veenregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 73 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Lössregio
De grafieken op deze pagina zijn visueel gepresenteerd en zijn niet goed leesbaar met screenreaders.
Grafiek wordt geladen...
De fosfaatafvoer op bedrijven in het derogatiemeetnet bedroeg in 2023 gemiddeld 80 kg per ha en bestond voor het grootste deel uit afvoer via dierlijke producten.
Over de indicator
Deze indicator beschrijft de aanvoer en de afvoer en het fosfaatbedrijfsoverschot per ha uitgedrukt in kg fosfaat per ha. Het fosfaatbedrijfsoverschot is de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.De aanvoer van fosfaat bestaat uit de aanvoer van kunstmest, dierlijke mest, overige organische meststoffen, voer, dieren, plantaardige producten en overige producten. Aanvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De afvoer van fosfaat bestaat uit de afvoer van dierlijke producten, dieren, gewassen en plantaardige producten, dierlijke mest en overige organische meststoffen en overige producten. Afvoer wordt gecorrigeerd voor voorraadmutaties. De gehalten in de afvoer van gewassen en plantaardige producten zijn gebaseerd op forfaits en gemiddelden van waardebepalingen. Daarmee is de variatie in de afvoer van nutriënten met gewassen en plantaardige producten uitsluitend afhankelijk van de hoeveelheid afvoer. De indicator fosfaatbedrijfsoverschot beschrijft de aanvoer minus de afvoer op bedrijfsniveau. Het fosfaatbodemoverschot is gelijk aan het fosfaatbedrijfsoverschot.
Aanvoerposten van het bedrijf
- Kunstmest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van kunstmeststoffen.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
- Voer: Saldo van alle aanvoer en voorraadafnames van alle voedermiddelen (krachtvoer, ruwvoer en andere).
- Dieren:Enkel de aanvoer van dieren.
- Plantaardige producten (zaai-, plant- en pootgoed): Enkel de aanvoer van plantaardige producten.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoverbruik (aanvoer) is.
Afvoerposten van het bedrijf
- Dierlijke producten (melk, wol, eieren): Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle dierlijke producten (melk en overige dierlijke producten).
- Dieren: Saldo van afvoer en voorraadmutatie van dieren en vlees.
- Dierlijke en overige organische mest: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van dierlijke meststoffen en overige organische meststoffen als er sprake is van een nettoproductie (afvoer).
- Gewassen en overige plantaardige producten: Saldo van afvoer en voorraadmutatie plantaardige producten (gewassen niet bestemd voor ruwvoer), voorraadtoenames en verkopen ruwvoer.
- Overig: Saldo van alle aanvoer, afvoer en voorraadmutatie van alle overige producten als er een nettoproductie (afvoer) is.
Bron en getoonde groep bedrijven
De gegevens voor beide indicatoren zijn afkomstig uit het Bedrijveninformatienet van Wageningen Social & Economic Research. Binnen het Bedrijveninformatienet verzamelt Wageningen Social & Economic Research bedrijfsgegevens over ongeveer 1.500 individuele land- en tuinbouwbedrijven. De verzamelde gegevens betreffen vooral financieel-economische en duurzaamheidsgegevens.Alleen bedrijven in het Bedrijveninformatienet die binnen de definitie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) vallen, worden getoond. Voor de bedrijven geldt dat ze minimaal 25.000 euro Standaardopbrengst hebben en 10 of meer ha cultuurgrond gebruiken. Voor het derogatiemeetnet geldt specifiek de voorwaarde dat bedrijven zich voor derogatie hebben aangemeld. De getoonde informatie is afkomstig van de bedrijven in het derogatiemeetnet.