Stikstofbemesting op melkveebedrijven

Op de melkveebedrijven waarop het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) is gericht, is gemiddeld een derde van de gebruikte stikstof afkomstig uit kunstmest en ongeveer twee derde uit dierlijke mest. Overige organische meststoffen zoals compost worden nauwelijks gebruikt. In de periode 2006-2023 is de verhouding stikstof uit kunstmest en dierlijke mest vrijwel stabiel. In 2024 is het aandeel kunstmest in het totaal stikstofgebruik gemiddeld 38% hetgeen iets hoger is dan in de voorgaande jaren. In 2024 is het totale stikstofgebruik door melkveebedrijven gemiddeld ongeveer 5 kg per ha afgenomen ten opzichte van het voorgaande jaar. Het stikstofgebruik in de Kleiregio is gestegen met 6 kg per ha ten opzichte van het voorgaande jaar. In de Veen-, Löss- en Zandregio is het stikstofgebruik gedaald in 2024 met respectievelijk 14, 7 en 9 kg per ha cultuurgrond ten opzichte van het voorgaande jaar.

Kunstmestgebruik afgenomen

De stikstofgift uit kunstmest per ha cultuurgrond op melkveebedrijven laat over de gehele periode 1991-2024 een daling zien. De giften van ongeveer 250 kg stikstof per ha aan het begin van de periode zijn gedaald met 50% sinds het begin van deze eeuw. Ten opzichte van 2023 is het gebruik van kunstmest in 2024 met gemiddeld ongeveer 11 kg per ha toegenomen. Een reden daarvoor kan zijn dat doordat de ruimte voor dierlijke mest geringer is door afbouw van de Derogatie, het gebruik van kunstmest toeneemt om toch voldoende stikstof beschikbaar te hebben voor de gewassen. Ten opzichte van de vijf voorgaande jaren lag het kunstmestgebruik in 2024 9% hoger. Melkveebedrijven in de Kleiregio hadden gemiddeld genomen het hoogste stikstofgebruik uit kunstmest, te weten 152 kg stikstof per ha in 2024. De melkveebedrijven in de Zand- en Veenregio gebruikten in 2024 respectievelijk 107 en 104 kg stikstof uit kunstmest per ha. In de Lössregio gebruikten de melkveebedrijven waarop het LMM is gericht het minst (100 kg stikstof uit kunstmest per ha).

Mede als gevolg van de lagere stikstofgebruiksnorm voor dierlijke mest bij derogatie voor zand- en lössgrond in de provincies Noord-Brabant, Limburg, Gelderland, Overijssel en Utrecht (230 kg per ha sinds 2014), is het gemiddelde dierlijke mestgebruik sinds 2006 afgenomen, vooral in de Zandregio. In de periode 2006-2024 schommelde het stikstofgebruik uit dierlijke mest in de Klei-, Zand-, Löss- en Veenregio tussen gemiddeld 176 kg per ha in 2023 (Lössregio) en 243 kg per ha in 2014 (Veenregio). Ten opzichte van het voorgaande jaar is het dierlijke mestgebruik in 2024 met gemiddeld 17 kg per ha afgenomen (2024: 198 kg N per ha). In vergelijking met de vijf voorgaande jaren was het gebruik in 2024 22 kg stikstof per ha lager. Zowel in de Klei-, Veen- als Zandregio is het dierlijk mestgebruik op melkveebedrijven in het jaar 2024 het laagste in de hele reeks 1991-2024. De afbouw van de derogatie en de aanwijzing van met nutriënten verontreinigde gebieden (NV-gebieden) beperken het gebruik van stikstof uit dierlijke mest in 2023 en 2024.

Het gebruik van overige organische meststoffen op melkveebedrijven is beperkt. Gemiddeld genomen ligt het gebruik van stikstof uit overige organische stof op1-2 kg per ha.

Stikstofbemesting veel lager dan in 1991-1998

Over de periode 1991-2024 is een forse afname van de stikstofbemesting per ha cultuurgrond, in de periode voor 2006 zichtbaar. Als reactie op de mestwetgeving zijn melkveehouders de stikstof in dierlijke mest efficiënter gaan benutten. Die ontwikkeling heeft samen met de oplopende kunstmestprijzen geleid tot een sterke afname in het gebruik van stikstofkunstmest. Ook het gebruik van organische mest (vooral dierlijke mest) is in de jaren na 2006 gemiddeld 30% lager dan het gemiddelde gebruik in de periode 1991-1998. Het vanaf 2006 geldende gebruiksnormenstelsel met restricties op het gebruik van dierlijke mest en kunstmest legt het gebruik van meststoffen verder aan banden.